กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ: 10 ฉบับที่ทำให้รัฐธรรมนูญเดินได้

พ.ร.ป. คืออะไร

ลองนึกถึงบ้านหลังหนึ่ง รัฐธรรมนูญคือแบบแปลนที่บอกว่ามีห้องอะไร ห้องไหนต่อกับห้องไหน แต่แบบแปลนไม่ได้บอกว่าสายไฟเดินทางไหน ปลั๊กอยู่ตรงไหน ใช้ฟิวส์ขนาดเท่าไร งานนั้นเป็นของแบบงานระบบ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ หรือ พ.ร.ป. คือแบบงานระบบของรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญบอกว่า กกต. มี 7 คน (มาตรา 222มาตรา 222 คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลดังต่อไปนี้ (๑) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่าง ๆ ที่จะยังประโยชน์แก่การบริหารและจัดการ การเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็น…) และให้ ส.ว. มาจากการเลือกกันเองตามกลุ่ม (มาตรา 107มาตรา 107 วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยคน ซึ่งมาจากการเลือกกันเอง ของบุคคลซึ่งมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพ ลักษณะ หรือประโยชน์ร่วมกัน หรือทำงาน หรือเคยทำงานด้านต่าง ๆ ที่หลากหลายของสังคม โดยในการแบ่งกลุ่มต้องแบ่งในลักษณะที่ทำให้ประชาชน ซึ่งมีสิทธิสมัครรับเลือกทุกคนสามารถอ…) แต่ไม่ได้บอกว่าแบ่งกลุ่มอย่างไร นับคะแนนอย่างไร หรือ กกต. ทำงานอย่างไรในแต่ละวัน ทุกครั้งที่ตัวบทเขียนว่า 'ทั้งนี้ ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วย...' นั่นคือการส่งไม้ต่อให้กฎหมายลูก

มาตรา 130มาตรา 130 ให้มีพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ดังต่อไปนี้ (๑) พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (๒) พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา (๓) พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (๔) พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมน… ระบุไว้ชัดว่าต้องมี พ.ร.ป. 10 ฉบับ

• ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
• ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา
• ว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง
• ว่าด้วยพรรคการเมือง
• ว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดิน
• ว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต
• ว่าด้วยการตรวจเงินแผ่นดิน
• ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ
• ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง
• ว่าด้วยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

กฎหมายเรื่องอื่นที่สำคัญมากแค่ไหนก็ตาม เช่น กฎหมายประชามติ หรือกฎหมายยุทธศาสตร์ชาติ ไม่ได้อยู่ในรายชื่อนี้ จึงเป็น พ.ร.บ. ธรรมดา

พ.ร.ป. เกิดอย่างไร: มาตรา 131 และ 132

ใครเสนอได้ (มาตรา 131มาตรา 131 ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญจะเสนอได้ก็แต่โดย (๑) คณะรัฐมนตรี โดยข้อเสนอแนะของศาลฎีกา ศาลรัฐธรรมนูญ หรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้อง (๒) สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของสภาผู้แทนราษฎร) มีแค่สองทาง - คณะรัฐมนตรี โดยข้อเสนอแนะของศาลฎีกา ศาลรัฐธรรมนูญ หรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้อง - ส.ส. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของสภาผู้แทนราษฎร

สังเกตว่าประชาชนเข้าชื่อเสนอ พ.ร.ป. ไม่ได้ ส.ว. เสนอไม่ได้ และ ส.ส. 20 คนอย่างร่าง พ.ร.บ. ทั่วไปก็ไม่พอ

พิจารณาอย่างไร (มาตรา 132มาตรา 132 ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ นอกจากที่บัญญัติไว้ดังต่อไปนี้ ให้กระทำเช่นเดียวกับพระราชบัญญัติ (๑) การเสนอร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญให้เสนอต่อรัฐสภา และให้รัฐสภา ประชุมร่วมกันเพื่อพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญให้แล้วเสร็จภายในเวลาหนึ่งร้อยแปดสิบวัน โดยการออก…) - เสนอต่อรัฐสภา และพิจารณาในที่ประชุมร่วมกันของสองสภา ไม่ได้ผ่านสภาผู้แทนราษฎรก่อนเหมือน พ.ร.บ. - ต้องเสร็จภายใน 180 วัน วาระสามต้องได้เสียงเห็นชอบเกินกึ่งหนึ่งของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของรัฐสภา - ถ้าไม่เสร็จใน 180 วัน ถือว่ารัฐสภาเห็นชอบตามร่างที่เสนอตามมาตรา 131มาตรา 131 ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญจะเสนอได้ก็แต่โดย (๑) คณะรัฐมนตรี โดยข้อเสนอแนะของศาลฎีกา ศาลรัฐธรรมนูญ หรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้อง (๒) สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของสภาผู้แทนราษฎร - เมื่อเห็นชอบแล้ว ภายใน 15 วันต้องส่งร่างให้ศาลฎีกา ศาลรัฐธรรมนูญ หรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้องให้ความเห็น ถ้าไม่ทักท้วงภายใน 10 วัน เดินหน้าต่อ - ถ้าทักท้วงว่าขัดรัฐธรรมนูญหรือทำให้ทำงานตามรัฐธรรมนูญไม่ได้ รัฐสภาประชุมร่วมกันพิจารณาใหม่ให้เสร็จใน 30 วัน และแก้ตามข้อเสนอได้

จากนั้นยังมีด่านเดียวกับร่างกฎหมายทั่วไป คือ สมาชิกไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบ หรือนายกรัฐมนตรี ส่งศาลรัฐธรรมนูญตรวจได้ก่อนขึ้นทูลเกล้าฯ (มาตรา 148มาตรา 148 ก่อนที่นายกรัฐมนตรีจะนำร่างพระราชบัญญัติใดขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย เพื่อพระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธยตามมาตรา ๘๑ (๑) หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภารวมกันมีจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา เห็นว่าร่างพระ…) และการนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายเพื่อทรงลงพระปรมาภิไธยตามมาตรา 81มาตรา 81 ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญและร่างพระราชบัญญัติ จะตราขึ้นเป็น กฎหมายได้ก็แต่โดยคำแนะนำและยินยอมของรัฐสภา ภายใต้บังคับมาตรา ๑๔๕ ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญและร่างพระราชบัญญัติ ที่ได้รับความเห็นชอบของรัฐสภาแล้ว ให้นายกรัฐมนตรีนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายเพื่อพระมหากษัต… และ 145

สำหรับร่าง พ.ร.ป. ที่พระมหากษัตริย์ไม่ทรงเห็นชอบ รัฐสภาปรึกษาใหม่ในที่ประชุมร่วมกันตามมาตรา 146มาตรา 146 ร่างพระราชบัญญัติใด พระมหากษัตริย์ไม่ทรงเห็นชอบด้วยและพระราชทาน คืนมายังรัฐสภา หรือเมื่อพ้นเก้าสิบวันแล้วมิได้พระราชทานคืนมา รัฐสภาจะต้องปรึกษาร่างพระราชบัญญัตินั้นใหม่ ถ้ารัฐสภามีมติยืนยันตามเดิมด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่าสองในสามของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของทั้งสองสภาแล้… และมาตรา 156มาตรา 156 ในกรณีต่อไปนี้ ให้รัฐสภาประชุมร่วมกัน (๑) การให้ความเห็นชอบในการแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามมาตรา ๑๗ (๒) การปฏิญาณตนของผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อรัฐสภาตามมาตรา ๑๙ (๓) การรับทราบการแก้ไขเพิ่มเติมกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช ๒๔๖๗ ตามมาตรา ๒๐ (๔) กา… (8)

กำเนิดของกฎหมายลูกชุดแรก: บทเฉพาะกาล

กฎหมายลูก 10 ฉบับชุดแรกไม่ได้เกิดผ่านมาตรา 131มาตรา 131 ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญจะเสนอได้ก็แต่โดย (๑) คณะรัฐมนตรี โดยข้อเสนอแนะของศาลฎีกา ศาลรัฐธรรมนูญ หรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้อง (๒) สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของสภาผู้แทนราษฎร และ 132 แต่เกิดผ่านบทเฉพาะกาล มาตรา 267มาตรา 267 ให้คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญที่ตั้งขึ้นตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช ๒๕๕๗ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช ๒๕๕๗ แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๑) พุทธศักราช ๒๕๕๘ และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักร… ให้คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญที่ร่างรัฐธรรมนูญฉบับนี้อยู่ต่อเพื่อร่าง พ.ร.ป. ทั้ง 10 ฉบับ แล้วส่งให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติพิจารณาภายใน 60 วันต่อฉบับ ถ้าพิจารณาไม่เสร็จ ถือว่าเห็นชอบตามร่างของ กรธ. ร่างที่ผ่านแล้วต้องส่งศาลรัฐธรรมนูญหรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้องและ กรธ. ดู ถ้าเห็นว่าไม่ตรงเจตนารมณ์ ให้ตั้งกรรมาธิการร่วม 11 คนพิจารณา และ สนช. จะคว่ำได้ต้องใช้เสียงเกินสองในสาม กรรมการร่างรัฐธรรมนูญยังถูกห้ามดำรงตำแหน่งทางการเมืองสองปีหลังพ้นตำแหน่ง เพื่อตัดส่วนได้เสีย

มาตรา 268มาตรา 268 ให้ดำเนินการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามรัฐธรรมนูญนี้ให้แล้วเสร็จ ภายในหนึ่งร้อยห้าสิบวันนับแต่วันที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญตามมาตรา ๒๖๗ (๑) (๒) (๓) และ (๔) มีผลใช้บังคับแล้ว ผูกวันเลือกตั้งไว้กับกฎหมายลูก: ต้องเลือกตั้ง ส.ส. ให้เสร็จภายใน 150 วันนับแต่ พ.ร.ป. สี่ฉบับที่เกี่ยวกับการเลือกตั้ง (เลือกตั้ง ส.ส. / ได้มาซึ่ง ส.ว. / กกต. / พรรคการเมือง) มีผลใช้บังคับ ดังนั้นวันที่กฎหมายลูกเริ่มมีผลจึงกำหนดวันเลือกตั้งโดยอ้อม พ.ร.ป. เลือกตั้ง ส.ส. ฉบับปี 2561 กำหนดให้มีผลหลังประกาศ 90 วัน การเลือกตั้งจึงไปตกที่ 24 มีนาคม 2562

นี่คือเหตุที่ผู้วิจารณ์บางคนชี้ว่า ผู้ที่ถืออำนาจในช่วงเปลี่ยนผ่านไม่ได้คุมแค่ตัวบทรัฐธรรมนูญ แต่คุมจังหวะเวลาและรายละเอียดกติกาผ่านกฎหมายลูกด้วย

1. พ.ร.ป. ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

นี่คือคู่มือของวันเลือกตั้ง รัฐธรรมนูญวางหลัก (มาตรา 83มาตรา 83 สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวนห้าร้อยคน โดยเป็นสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวน สี่ร้อยคน และสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวนหนึ่งร้อยคน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้ใช้วิธีออกเสียงลงคะแนน โดยตรงและลับ โดยให้ใช้บัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู… ถึง 105) กฎหมายลูกลงรายละเอียดว่า

• การสมัคร การหาเสียง ค่าใช้จ่ายสูงสุดในการหาเสียง และสิ่งที่ห้ามทำ เช่น การให้ทรัพย์สินเพื่อจูงใจให้ลงคะแนน
• การลงคะแนนนอกเขต ล่วงหน้า และนอกราชอาณาจักร ตามที่มาตรา 95มาตรา 95 บุคคลผู้มีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ เป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้ง (๑) มีสัญชาติไทย แต่บุคคลผู้มีสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้สัญชาติไทยมาแล้ว ไม่น้อยกว่าห้าปี (๒) มีอายุไม่ต่ำกว่าสิบแปดปีในวันเลือกตั้ง (๓) มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเลือกตั้งมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่าเก้าสิบวันนับถึงว… เปิดไว้
• การนับคะแนน การรวมคะแนน และการประกาศผล โดย กกต. ต้องประกาศผลอย่างน้อยร้อยละ 95 ของเขตภายใน 60 วัน (มาตรา 85มาตรา 85 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง ให้ใช้วิธี ออกเสียงลงคะแนนโดยตรงและลับ โดยให้แต่ละเขตเลือกตั้งมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เขตละหนึ่งคน และผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้งได้คนละหนึ่งคะแนน โดยจะลงคะแนนเลือกผู้สมัคร รับเลือกตั้งผู้ใด หรือ…)
• สูตรคำนวณ ส.ส. บัญชีรายชื่อ ซึ่งหลังแก้ไขปี 2565 คือเอาคะแนนบัตรพรรครวมทั่วประเทศหารด้วย 100 ได้คะแนนต่อ ส.ส. หนึ่งคน แล้วแจกที่นั่งตามสัดส่วน ใช้เศษมากที่สุดเติมที่นั่งที่เหลือ
• วิธีปรับที่นั่งเมื่อมีการเลือกตั้งใหม่บางเขตก่อนประกาศผล หรือภายในหนึ่งปี (มาตรา 93มาตรา 93 ในการเลือกตั้งทั่วไป ถ้าต้องมีการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งใหม่ในบางเขต หรือบางหน่วยเลือกตั้งก่อนประกาศผลการเลือกตั้ง หรือการเลือกตั้งยังไม่แล้วเสร็จ หรือยังไม่มีการประกาศ ผลการเลือกตั้งครบทุกเขตเลือกตั้งไม่ว่าด้วยเหตุใด การคำนวณจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่แต่ละ พรรคการเมืองพึง… และ 94)

ข้อสังเกต: กติกาสำคัญมากมายที่กระทบผลการเลือกตั้งจริงอยู่ในกฎหมายลูก ไม่ได้อยู่ในรัฐธรรมนูญ การเปลี่ยนตัวหารจาก 500 เป็น 100 ไม่ต้องแก้รัฐธรรมนูญแม้แต่คำเดียว

2. พ.ร.ป. ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

มาตรา 107มาตรา 107 วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยคน ซึ่งมาจากการเลือกกันเอง ของบุคคลซึ่งมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพ ลักษณะ หรือประโยชน์ร่วมกัน หรือทำงาน หรือเคยทำงานด้านต่าง ๆ ที่หลากหลายของสังคม โดยในการแบ่งกลุ่มต้องแบ่งในลักษณะที่ทำให้ประชาชน ซึ่งมีสิทธิสมัครรับเลือกทุกคนสามารถอ… บอกแค่หลักใหญ่ กฎหมายลูกฉบับนี้คือเครื่องจักรจริง

• แบ่งผู้สมัครเป็น 20 กลุ่มตามอาชีพ ความรู้ หรือลักษณะ เช่น กลุ่มด้านกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม กลุ่มการศึกษา กลุ่มเกษตรกร กลุ่มผู้สูงอายุ คนพิการ และกลุ่มสตรี
• ผู้สมัครต้องสมัครในอำเภอที่ตนมีความเชื่อมโยง จ่ายค่าธรรมเนียม และสมัครได้กลุ่มเดียว
• เลือกสามระดับ อำเภอ จังหวัด และประเทศ ในแต่ละระดับมีสองจังหวะ คือ เลือกกันเองภายในกลุ่ม แล้วเลือกไขว้ ให้ผู้สมัครลงคะแนนให้ผู้สมัครกลุ่มอื่นในสายเดียวกัน คนที่ได้คะแนนสูงสุดตามจำนวนที่กำหนดจึงได้ขึ้นไประดับถัดไป
• ระดับประเทศได้กลุ่มละ 10 คน รวม 200 คน และบัญชีสำรองกลุ่มละ 5 คน
• ผู้สมัครแนะนำตัวได้อย่างจำกัด ห้ามหาเสียงแบบการเลือกตั้งทั่วไป

ทำไมต้องเลือกไขว้: ถ้าเลือกแค่ในกลุ่ม คนที่ส่งพรรคพวกมาสมัครกลุ่มเดียวกันจำนวนมากจะชนะง่าย การบังคับให้ไปลงคะแนนข้ามกลุ่มทำให้ต้องคุมคะแนนหลายกลุ่มพร้อมกัน ซึ่งทำยากกว่า แต่ก็ไม่ใช่ทำไม่ได้ ถ้ามีการจัดตั้งที่ใหญ่พอ ซึ่งเป็นข้อกล่าวหาที่ตามมาหลังการเลือกปี 2567

3. พ.ร.ป. ว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง

กกต. มี 7 คน วาระ 7 ปี วาระเดียว (มาตรา 222มาตรา 222 คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลดังต่อไปนี้ (๑) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่าง ๆ ที่จะยังประโยชน์แก่การบริหารและจัดการ การเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็น… และ 223) จัดและควบคุมทั้งการเลือกตั้ง ส.ส. การเลือก ส.ว. การเลือกตั้งท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ และดูแลพรรคการเมือง (มาตรา 224มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ…)

จำ 'ใบ' ต่าง ๆ ให้ถูกเจ้าของ - กกต. สั่งเลือกตั้งใหม่ในหน่วยหรือเขตได้ เมื่อมีหลักฐานว่าไม่สุจริตหรือเที่ยงธรรม (มาตรา 224มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ… และ 225) - กกต. สั่งระงับสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของผู้สมัครชั่วคราวไม่เกิน 1 ปี ที่สื่อเรียกว่าใบส้ม (มาตรา 224มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ… (4)) - การเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี หรือใบแดง เป็นอำนาจของศาลฎีกาตามคำร้องของ กกต. ไม่ใช่ของ กกต. เอง (มาตรา 226มาตรา 226 เมื่อมีการดำเนินการตามมาตรา ๒๒๕ หรือภายหลังการประกาศผลการเลือกตั้ง หรือการเลือกแล้ว มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งหรือผู้สมัครรับเลือกผู้ใดกระทำการทุจริต ในการเลือกตั้งหรือการเลือกหรือรู้เห็นกับการกระทำของบุคคลอื่น ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งยื่นคำร้อง ต่อศาลฎีกาเพื…) - กรรมการแต่ละคนที่พบการกระทำผิดในหน่วยหรือเขตใด สั่งระงับหรือแก้ไขในหน่วยนั้นได้เอง (มาตรา 224มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ… วรรคท้าย)

เหตุผลที่ย้ายใบแดงไปไว้ที่ศาล: การตัดสิทธิทางการเมืองคนหนึ่งเป็นสิบปีเป็นเรื่องหนัก จึงควรผ่านศาลที่มีกระบวนพิจารณา ไม่ใช่องค์กรที่ทั้งสืบสวนและตัดสินเอง

กฎหมายลูกฉบับนี้ยังเปลี่ยนโครงสร้างภาคสนาม โดยใช้ผู้ตรวจการเลือกตั้งที่แต่งตั้งไปประจำจังหวัด แทน กกต. จังหวัดแบบเดิม เพื่อลดความใกล้ชิดกับนักการเมืองท้องถิ่น

4. พ.ร.ป. ว่าด้วยพรรคการเมือง

รัฐธรรมนูญรับรองเสรีภาพในการรวมกันจัดตั้งพรรคการเมือง (มาตรา 45มาตรา 45 บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการรวมกันจัดตั้งพรรคการเมืองตามวิถีทางการปกครอง ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ตามที่กฎหมายบัญญัติ กฎหมายตามวรรคหนึ่งอย่างน้อยต้องมีบทบัญญัติเกี่ยวกับการบริหารพรรคการเมือง ซึ่งต้องกำหนด ให้เป็นไปโดยเปิดเผยและตรวจสอบได้ เปิดโอกาสให้สมาชิกมีส่ว…) และให้รัฐส่งเสริมให้พรรคมีความเป็นประชาธิปไตยภายใน กฎหมายลูกฉบับนี้วางกติกาว่า

• การตั้งพรรค: ตามกฎหมายฉบับปี 2560 ต้องมีผู้ร่วมจัดตั้งอย่างน้อย 500 คนและทุนประเดิมอย่างน้อย 1 ล้านบาท และต้องขยายสมาชิกและสาขาตามเวลาที่กำหนด
• ประชาธิปไตยภายในพรรค: สมาชิกต้องจ่ายค่าบำรุง พรรคต้องจัดประชุมใหญ่ และต้องให้สมาชิกมีส่วนในการคัดเลือกผู้สมัคร ส.ส. กติกาเรื่องค่าบำรุงและการคัดผู้สมัครนี้ถูกแก้ไขภายหลังหลายครั้ง
• ห้ามคนนอกครอบงำ: ห้ามบุคคลที่ไม่ใช่สมาชิกควบคุม ครอบงำ หรือชี้นำกิจกรรมของพรรค
• เงินพรรค: จำกัดยอดบริจาค ห้ามรับเงินจากต่างชาติ ต้องทำบัญชีและรายงานต่อ กกต.
• การยุบพรรค: กกต. ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ เหตุสำคัญคือการกระทำเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรืออาจเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครองระบอบดังกล่าว และการฝ่าฝืนกฎเรื่องเงินบางประการ ถ้าพรรคถูกยุบ กรรมการบริหารพรรคอาจถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง

เชื่อมกับหมวดรัฐสภา: เมื่อพรรคถูกยุบ ส.ส. ของพรรคมีเวลา 60 วันย้ายพรรค ไม่เช่นนั้นพ้นสมาชิกภาพ (มาตรา 101มาตรา 101 สมาชิกภาพของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลง เมื่อ (๑) ถึงคราวออกตามอายุของสภาผู้แทนราษฎร หรือมีการยุบสภาผู้แทนราษฎร (๒) ตาย (๓) ลาออก (๔) พ้นจากตำแหน่งตามมาตรา ๙๓ (๕) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๙๗ (๖) มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๙๘ (๗) กระทำการอันเป็นการต้องห้ามตามมาตรา ๑๘๔ หรือมาตรา ๑๘๕ (๘… (10)) และระหว่างอายุสภาห้ามควบรวมพรรคที่มี ส.ส. (มาตรา 99มาตรา 99 อายุของสภาผู้แทนราษฎรมีกำหนดคราวละสี่ปีนับแต่วันเลือกตั้ง ในระหว่างอายุของสภาผู้แทนราษฎร จะมีการควบรวมพรรคการเมืองที่มีสมาชิกเป็นสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรมิได้)

5. พ.ร.ป. ว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดิน

ผู้ตรวจการแผ่นดินเริ่มต้นที่สวีเดน เป็นผู้ที่ตรวจดูการทำงานของข้าราชการแทนประชาชน หลักคิดของสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินไทยเองคือ ช่วยให้รัฐทำงานอยู่ในกรอบกติกาที่ดี มากกว่าจับผิด

องค์ประกอบ (มาตรา 228มาตรา 228 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีจำนวนสามคนซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ และมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินไม่ต่ำกว่าอธิบดีห…): 3 คน คือ ผู้มีประสบการณ์บริหารราชการระดับอธิบดีหรือเทียบเท่าไม่น้อยกว่า 5 ปี 2 คน และผู้มีประสบการณ์ดำเนินกิจการสาธารณะไม่น้อยกว่า 20 ปี 1 คน วาระ 7 ปี วาระเดียว (มาตรา 229มาตรา 229 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว) ต้องทำงานเต็มเวลา

งานหลัก (มาตรา 230มาตรา 230 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) เสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีการปรับปรุงกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่ง หรือขั้นตอนการปฏิบัติงานใด ๆ บรรดาที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนหรือความไม่เป็นธรรม แก่ประชาชน หรือเป็นภาระแก่ประชาชนโดยไม่จำเป็นหรือเกิ…) - รับเรื่องร้องเรียนเมื่อประชาชนเดือดร้อนเพราะเจ้าหน้าที่ไม่ทำตามกฎหมายหรือทำเกินอำนาจ แล้วแสวงหาข้อเท็จจริงและเสนอแนะให้หน่วยงานแก้ - เสนอแนะให้ปรับปรุงกฎหมาย กฎ หรือขั้นตอนที่สร้างภาระเกินสมควร - แจ้งคณะรัฐมนตรีเมื่อหน่วยงานรัฐยังไม่ทำหน้าที่ตามหมวด 5 หน้าที่ของรัฐ - ถ้าหน่วยงานไม่ทำตามข้อเสนอแนะโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร แจ้งคณะรัฐมนตรีให้สั่งการ ถ้าเรื่องเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน ส่งต่อให้ กสม.

ส่งศาลได้ (มาตรา 231มาตรา 231 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา ๒๓๐ ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจเสนอเรื่อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองได้เมื่อเห็นว่ามีกรณี ดังต่อไปนี้ (๑) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้เสนอเรื่อง พร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ และให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยโดยไม่ชัก…): ถ้าปัญหาอยู่ที่ตัวบทกฎหมาย ส่งศาลรัฐธรรมนูญ ถ้าปัญหาอยู่ที่กฎ คำสั่ง หรือการกระทำของหน่วยงานรัฐ ส่งศาลปกครอง

เรื่องที่รับไม่ได้หรือต้องยุติ ตามกฎหมายลูก เช่น เรื่องนโยบายของรัฐบาล เรื่องที่ฟ้องอยู่ในศาลหรือศาลตัดสินเสร็จแล้ว เรื่องที่อยู่ในอำนาจองค์กรอิสระอื่น เรื่องที่ร้องโดยไม่สุจริต และเรื่องที่ได้รับการแก้ไขแล้ว

ทำไมผู้ตรวจการแผ่นดินไม่มีอำนาจสั่งลงโทษ: เพราะออกแบบให้เป็นทางลัดที่ราคาถูกสำหรับคนธรรมดา ถ้ามีอำนาจลงโทษ จะต้องมีกระบวนการแบบศาล ซึ่งจะช้าและแพงลง อาวุธของผู้ตรวจการแผ่นดินจึงเป็นข้อเท็จจริง การเปิดเผย และการส่งต่อไปยังผู้มีอำนาจ

6. พ.ร.ป. ว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต

ป.ป.ช. มี 9 คน วาระ 7 ปี วาระเดียว (มาตรา 232มาตรา 232 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติประกอบด้วย กรรมการจำนวนเก้าคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา โดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ด้านกฎ… และ 233) งานหลักมีสามอย่าง (มาตรา 234มาตรา 234 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ไต่สวนและมีความเห็นกรณีมีการกล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ร่ำรวย ผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจปฏ…) - ไต่สวนนักการเมือง ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ และผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ในกรณีร่ำรวยผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ จงใจใช้อำนาจขัดรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย หรือฝ่าฝืนมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง - ไต่สวนเจ้าหน้าที่ของรัฐในความผิดฐานทุจริตและร่ำรวยผิดปกติ - บังคับให้ยื่นบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินของตน คู่สมรส และบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ตรวจสอบ และเปิดเผย

เส้นทางคดีนักการเมือง (มาตรา 235มาตรา 235 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๓๖ ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยหรือมีการกล่าวหาว่า ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเฉพาะที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกัน และปราบปรามการทุจริต ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ตามมา…): ป.ป.ช. ต้องมีมติไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของกรรมการทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ แล้วแยกเป็นสองทาง - ฝ่าฝืนจริยธรรมร้ายแรง → ส่งศาลฎีกา - คดีอาญาและกรณีอื่น → ส่งอัยการสูงสุดฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เมื่อศาลรับฟ้อง ผู้ถูกกล่าวหาต้องหยุดปฏิบัติหน้าที่ เว้นแต่ศาลสั่งเป็นอย่างอื่น ถ้าศาลตัดสินว่าผิด ผู้นั้นพ้นตำแหน่งนับแต่วันหยุดปฏิบัติหน้าที่ และต้องถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง ซึ่งทำให้ไม่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งและดำรงตำแหน่งทางการเมืองใด ๆ ตลอดไป ศาลยังเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งไม่เกิน 10 ปีด้วยก็ได้ และการพ้นตำแหน่งด้วยเหตุนี้ยังเป็นลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 98มาตรา 98 บุคคลผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้ เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (๑) ติดยาเสพติดให้โทษ (๒) เป็นบุคคลล้มละลายหรือเคยเป็นบุคคลล้มละลายทุจริต (๓) เป็นเจ้าของหรือผู้ถือหุ้นในกิจการหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนใด ๆ (๔) เป็นบุคคลผู้มีลักษณะต้องห้ามมิให้ใ… (18)

ใครตรวจ ป.ป.ช. (มาตรา 236มาตรา 236 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาหรือประชาชนผู้มีสิทธิ เลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อกล่าวหาว่ากรรมการป้องกันและปราบปราม การทุจริตแห่งชาติผู้ใดกระทำการตามมาตรา …): ส.ส. ส.ว. หรือสมาชิกทั้งสองสภารวมกัน จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของสมาชิกทั้งหมดของทั้งสองสภา หรือประชาชน 20,000 คน ยื่นกล่าวหากรรมการ ป.ป.ช. ต่อประธานรัฐสภา ถ้ามีเหตุอันควรสงสัย ประธานรัฐสภาส่งประธานศาลฎีกาตั้งคณะผู้ไต่สวนอิสระ นี่คือคำตอบของคำถามโบราณว่า ใครจะเฝ้าผู้เฝ้า

7. พ.ร.ป. ว่าด้วยการตรวจเงินแผ่นดิน

การตรวจเงินแผ่นดินแบ่งงานเป็นสองชั้น เหมือนบริษัทที่มีคณะกรรมการตรวจสอบกับผู้สอบบัญชี

• คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน 7 คน วาระ 7 ปี วาระเดียว (มาตรา 238มาตรา 238 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน… และ 239) วางนโยบายและมาตรฐานการตรวจ ให้คำแนะนำ และสั่งลงโทษทางปกครองเมื่อมีการฝ่าฝืนกฎหมายวินัยการเงินการคลังของรัฐ ผู้ถูกลงโทษอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุดได้ภายใน 90 วัน (มาตรา 240มาตรา 240 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) วางนโยบายการตรวจเงินแผ่นดิน (๒) กำหนดหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน (๓) กำกับการตรวจเงินแผ่นดินให้เป็นไปตาม (๑) และ (๒) และกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงิน การคลังของรัฐ (๔) ให้คำปรึกษา แนะนำ หรือเสนอแนะเกี่ยวกับการ…)
• ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน 1 คน เสนอชื่อโดยคณะกรรมการ วุฒิสภาให้ความเห็นชอบ (มาตรา 241มาตรา 241 ให้มีผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินคนหนึ่งซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภาโดยได้รับการเสนอชื่อจากคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามเช่นเดียวกับกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ได้รับการเสนอชื่อเพื่อแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการตร…) ลงมือตรวจจริง ทั้งตรวจบัญชีและตรวจผลสัมฤทธิ์ว่าใช้เงินคุ้มค่าหรือไม่ (มาตรา 242มาตรา 242 ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินปฏิบัติหน้าที่โดยเที่ยงธรรม เป็นกลาง และปราศจาก อคติทั้งปวงในการใช้ดุลพินิจ โดยมีหน้าที่และอำนาจดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจเงินแผ่นดินตามนโยบายการตรวจเงินแผ่นดินและหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับ การตรวจเงินแผ่นดินที่คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินกำหนด และตามกฎหมายว่าด้ว…) กฎหมายลูกกำหนดวาระผู้ว่าการไว้ 6 ปี วาระเดียว

เมื่อเจอเรื่องที่ไม่ใช่อำนาจตัวเอง (มาตรา 244มาตรา 244 ในกรณีที่มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าการใช้จ่ายเงินแผ่นดินมีพฤติการณ์อันเป็น การทุจริตต่อหน้าที่ จงใจปฏิบัติหน้าที่หรือใช้อำนาจขัดต่อบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย หรืออาจทำให้การเลือกตั้งมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม และเป็นกรณีที่ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ไม่มีอำนาจจะดำเนิ…): ถ้าพบพฤติการณ์ทุจริตหรือเรื่องที่อาจทำให้การเลือกตั้งไม่สุจริต ส่งให้ ป.ป.ช. หรือ กกต. และเอกสารของผู้ว่าการถือเป็นส่วนหนึ่งของสำนวนได้ทันที ไม่ต้องเริ่มใหม่

สัญญาณเตือนภัยร่วม (มาตรา 245มาตรา 245 เพื่อประโยชน์ในการระงับหรือยับยั้งความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นแก่การเงินการคลัง ของรัฐ ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเสนอผลการตรวจสอบการกระทำที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยวินัย การเงินการคลังของรัฐและอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่การเงินการคลังของรัฐอย่างร้ายแรง ต่อคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิ…): ถ้าพบการใช้เงินที่อาจเสียหายต่อการคลังอย่างร้ายแรง คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินหารือร่วมกับ กกต. และ ป.ป.ช. ถ้าเห็นพ้อง แจ้งสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา คณะรัฐมนตรี และเปิดเผยต่อประชาชน ตรรกะคือ บางความเสียหายต้องเตือนก่อนเกิด ไม่ใช่ตามจับหลังเงินหายแล้ว

8. พ.ร.ป. ว่าด้วยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

กสม. มี 7 คน มาจากผู้มีความรู้และประสบการณ์ด้านคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ เป็นกลางทางการเมือง (มาตรา 246มาตรา 246 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์…) วาระ 7 ปี วาระเดียวตามแม่แบบ

หน้าที่ (มาตรา 247มาตรา 247 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจสอบและรายงานข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางที่เหมาะสมในการป้องกันหรือแก้ไขการละเมิดสิทธิมนุษยชน รวมทั้ง การเยียวยาผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิ…) - ตรวจสอบและรายงานการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอมาตรการแก้ไขและเยียวยาต่อหน่วยงานรัฐหรือเอกชน - ทำรายงานประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศเสนอรัฐสภาและคณะรัฐมนตรี และเผยแพร่ต่อประชาชน - เสนอแนะการแก้กฎหมายให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน - ชี้แจงข้อเท็จจริงเมื่อมีการรายงานสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทยไม่ถูกต้องหรือไม่เป็นธรรม - สร้างความตระหนักเรื่องสิทธิมนุษยชน เมื่อได้รับรายงานหรือข้อเสนอแนะ คณะรัฐมนตรีต้องแก้ไขโดยเร็ว หรือแจ้งเหตุผลถ้าทำไม่ได้

ข้อถกเถียง: หน้าที่ 'ชี้แจงเมื่อมีการรายงานไม่ถูกต้อง' ตามมาตรา 247มาตรา 247 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจสอบและรายงานข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางที่เหมาะสมในการป้องกันหรือแก้ไขการละเมิดสิทธิมนุษยชน รวมทั้ง การเยียวยาผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิ… (4) ถูกองค์กรสิทธิมนุษยชนบางส่วนวิจารณ์ว่าอาจดึง กสม. ให้ทำหน้าที่แก้ต่างแทนรัฐ ขณะที่ฝ่ายผู้ร่างมองว่าเป็นการให้ข้อมูลที่ถูกต้องแก่ประชาคมโลก ความน่าเชื่อถือของ กสม. ในสายตานานาชาติจึงขึ้นกับว่าใช้หน้าที่นี้อย่างไร

สังเกตความแตกต่างจากผู้ตรวจการแผ่นดิน: ผู้ตรวจการแผ่นดินดูเรื่องการบริหารราชการที่ไม่เป็นธรรม กสม. ดูเรื่องการละเมิดสิทธิมนุษยชน และเมื่อเรื่องทับกัน ผู้ตรวจการแผ่นดินส่งต่อให้ กสม. (มาตรา 230มาตรา 230 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) เสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีการปรับปรุงกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่ง หรือขั้นตอนการปฏิบัติงานใด ๆ บรรดาที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนหรือความไม่เป็นธรรม แก่ประชาชน หรือเป็นภาระแก่ประชาชนโดยไม่จำเป็นหรือเกิ…)

9. พ.ร.ป. ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญวางโครงศาล: ตุลาการ 9 คน (มาตรา 200มาตรา 200 ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญจำนวนเก้าคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งจากบุคคล ดังต่อไปนี้ (๑) ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกามาแล้ว ไม่น้อยกว่าสามปี ซึ่งได้รับคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวนสามคน (๒) ตุลาการในศาลปกครอ…) วาระ 7 ปีวาระเดียว (มาตรา 207มาตรา 207 ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว) อำนาจหลักคือตรวจกฎหมายหรือร่างกฎหมาย และวินิจฉัยปัญหาอำนาจหน้าที่ขององค์กรตามรัฐธรรมนูญ (มาตรา 210มาตรา 210 ศาลรัฐธรรมนูญมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) พิจารณาวินิจฉัยความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายหรือร่างกฎหมาย (๒) พิจารณาวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา รัฐสภา คณะรัฐมนตรี หรือองค์กรอิสระ (๓) หน้าที่และอำนาจอื่นตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ การยื่นคำร้อ…) องค์คณะไม่น้อยกว่า 7 คน ถือเสียงข้างมาก ตุลาการปฏิเสธไม่วินิจฉัยโดยอ้างว่าไม่ใช่อำนาจศาลไม่ได้ และคำวินิจฉัยเด็ดขาด ผูกพันทุกองค์กร (มาตรา 211มาตรา 211 องค์คณะของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญในการนั่งพิจารณาและในการทำคำวินิจฉัย ต้องประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญไม่น้อยกว่าเจ็ดคน คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญให้ถือเสียงข้างมาก เว้นแต่รัฐธรรมนูญจะบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น เมื่อศาลรัฐธรรมนูญรับเรื่องใดไว้พิจารณาแล้ว ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญผู้ใดจะปฏ…)

กฎหมายลูกลงรายละเอียดเรื่อง - ใครยื่นเรื่องได้ ช่องทางไหน และเงื่อนไขอะไร - การยื่นคำร้องโดยตรงของบุคคลที่ถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพตามมาตรา 213มาตรา 213 บุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญคุ้มครองไว้มีสิทธิยื่นคำร้อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อมีคำวินิจฉัยว่าการกระทำนั้นขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งต้องเป็นไปตามระยะเวลาและเงื่อนไขในกฎหมายลูก - ระบบไต่สวน คือศาลค้นหาข้อเท็จจริงเองได้ ไม่ต้องรอให้คู่กรณีนำเสนอทั้งหมด - มาตรการชั่วคราวก่อนมีคำวินิจฉัย และการสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ในกรณีที่รัฐธรรมนูญให้อำนาจ - อำนาจรักษาความเรียบร้อยและลงโทษผู้ละเมิดอำนาจศาล โดยแยกการวิจารณ์คำวินิจฉัยที่ทำโดยสุจริตในทางวิชาการ ออกจากการวิจารณ์ด้วยถ้อยคำหยาบคาย เสียดสี หรือข่มขู่ - การสรรหาตุลาการตามมาตรา 203มาตรา 203 เมื่อมีกรณีที่จะต้องสรรหาผู้สมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหา ซึ่งประกอบด้วย (๑) ประธานศาลฎีกา เป็นประธานกรรมการ (๒) ประธานสภาผู้แทนราษฎร และผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร เป็นกรรมการ (๓) ประธานศาลปกครองสูงสุด เป็นกรรมการ (๔) บ…

ตรรกะ: ศาลที่คำตัดสินเด็ดขาดและไม่มีศาลสูงกว่าให้อุทธรณ์ ยิ่งต้องมีกระบวนการที่ชัดเจนและคาดเดาได้ เพราะกระบวนการคือสิ่งเดียวที่ผู้แพ้คดีจะยอมรับได้

10. พ.ร.ป. ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

นักการเมืองที่ถูกกล่าวหาว่าทุจริตไม่ได้ขึ้นศาลชั้นต้นแบบคนทั่วไป แต่ขึ้นศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองโดยตรง (มาตรา 195มาตรา 195 ให้มีแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองในศาลฎีกา โดยองค์คณะ ผู้พิพากษาประกอบด้วยผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกาหรือผู้พิพากษา อาวุโสซึ่งเคยดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวนไม่น้อยกว่าห้าคนแต่ไ…)

• องค์คณะ: ผู้พิพากษาศาลฎีกาที่ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเลือกเป็นรายคดี รัฐธรรมนูญให้ 5 ถึง 9 คนตามที่กฎหมายลูกกำหนด และกฎหมายลูกกำหนดไว้ 9 คน
• ระบบไต่สวน: ใช้สำนวนการไต่สวนของ ป.ป.ช. เป็นหลัก และศาลค้นหาความจริงเพิ่มเติมได้เอง
• กันการหนีคดี: เมื่อฟ้องแล้ว อายุความสะดุดหยุดลง และถ้าจำเลยหนี เวลาที่หนีไม่นับรวมเป็นอายุความ ถ้าจับตัวไม่ได้ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด ศาลพิจารณาลับหลังจำเลยได้
• อุทธรณ์: ยื่นต่อที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาได้ภายใน 30 วัน และวินิจฉัยโดยองค์คณะ 9 คนที่ไม่เคยพิจารณาคดีนั้นมาก่อน (มาตรา 195มาตรา 195 ให้มีแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองในศาลฎีกา โดยองค์คณะ ผู้พิพากษาประกอบด้วยผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกาหรือผู้พิพากษา อาวุโสซึ่งเคยดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวนไม่น้อยกว่าห้าคนแต่ไ…)
• ถ้าคำพิพากษาให้พ้นตำแหน่ง ผู้นั้นพ้นตำแหน่งทันทีนับแต่วันพิพากษา ไม่ว่าจะอุทธรณ์หรือไม่

ทำไมออกแบบแบบนี้: นักการเมืองมีอำนาจและทรัพยากร คดีปกติที่ต้องผ่านสามชั้นศาลอาจลากยาวจนพ้นวาระ หรือจำเลยหนีไปต่างประเทศรอให้คดีขาดอายุความ กฎหมายลูกฉบับนี้จึงทำให้คดีสั้นลง และปิดช่องการหนีเพื่อรอเวลา ฝ่ายที่ห่วงสิทธิของจำเลยตั้งคำถามว่าการพิจารณาลับหลังและการมีศาลเดียวพร้อมช่องอุทธรณ์แคบ เป็นธรรมต่อจำเลยพอหรือไม่