ท้องถิ่น การแก้ไขรัฐธรรมนูญ และการปฏิรูปประเทศ
หมวดท้ายของรัฐธรรมนูญตอบสามคำถาม: อำนาจที่ใกล้บ้านที่สุดทำงานอย่างไร กติกาของประเทศเปลี่ยนได้อย่างไร และงานปฏิรูปที่ถูกเขียนไว้พร้อมเส้นตายไปถึงไหน กุญแจที่ต้องจับให้ได้คือมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ซึ่งกำหนดว่าใครบ้างต้องเห็นด้วย ก่อนกติกาจะเปลี่ยน
ในบทนี้
- ท้องถิ่น: รัฐบาลที่อยู่ใกล้บ้านที่สุด
- ทำไมต้องมีท้องถิ่น: ตรรกะของคนที่รู้ปัญหาดีที่สุด
- มาตรา 249–250: รูปแบบ หน้าที่ และเงิน
- กำกับดูแล ไม่ใช่บังคับบัญชา
- มาตรา 251–254: คน การเลือกตั้ง ความโปร่งใส และอำนาจของประชาชน
- แบบแผน: ท้องถิ่น 3 แบบทั่วไป + 2 แบบพิเศษ
- การเลือกตั้งท้องถิ่นที่หยุดไปหลายปี
- ข้อถกเถียง: กระจายอำนาจจริงแค่ไหน
- หมวด 15: กุญแจที่ล็อกตัวเอง
- มาตรา 255: สิ่งที่แก้ไม่ได้
- ทำไมแก้รัฐธรรมนูญต้องยากกว่ากฎหมายธรรมดา
- มาตรา 256 เป็นแผนผังทีละขั้น
- เกณฑ์ของมาตรา 256 เป็นตัวเลข (เมื่อสภาเต็ม 500 + 200)
- ตัวช่วยจำ: 4 ประตู 3 วาระ 2 พัก 2 กุญแจ 1 ศาล
- แก้ระบบเลือกตั้ง 2564: ร่างเดียวที่รอด
- จะเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ทั้งฉบับ ทำผ่านมาตรา 256 ได้ไหม
- กฎหมายประชามติ: จากเสียงข้างมากสองชั้น สู่เสียงข้างมากธรรมดา
- สามประชามติ และการลงคะแนน 8 กุมภาพันธ์ 2569
- ข้อถกเถียง: กุญแจ ส.ว. คือหลักประกันหรือสิทธิยับยั้งของคนส่วนน้อย
- หมวด 16: การปฏิรูปประเทศ แผนที่เขียนไว้ในรัฐธรรมนูญ
- มาตรา 259–261: เส้นตายและแผนสำรอง
- ตัวช่วยจำ: ก–ช เจ็ดด้าน และเลข 120 / 1 / 5
- ปฏิรูปทำจริงแค่ไหน: กฎหมายที่ออกมาตามหมวด 16
- ทดสอบตัวเอง
ท้องถิ่น: รัฐบาลที่อยู่ใกล้บ้านที่สุด
ถนนหน้าบ้านเป็นหลุม ไฟทางดับมาสามคืน รถขยะไม่มาตั้งแต่วันจันทร์ คนส่วนใหญ่ไม่โทรหานายกรัฐมนตรี เขาเดินไปที่สำนักงาน อบต. หรือเทศบาล นี่คือรัฐในรูปที่คนไทยเจอบ่อยที่สุด และเป็นเรื่องที่รัฐธรรมนูญหมวด 14 (มาตรา 249 ภายใต้บังคับมาตรา ๑ ให้มีการจัดการปกครองส่วนท้องถิ่นตามหลักแห่ง การปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามวิธีการและรูปแบบองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นที่กฎหมายบัญญัติ การจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบใดให้คำนึงถึงเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น และความสามารถใน… ถึง มาตรา 254 ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีสิทธิเข้าชื่อกัน เพื่อเสนอข้อบัญญัติหรือเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่นได้ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กฎหมายบัญญัติ) วางกติกาไว้
หมวดนี้สั้นมาก มีแค่หกมาตรา แต่ตอบคำถามใหญ่สามข้อ: ท้องถิ่นมีอำนาจมาจากไหน ทำอะไรได้แค่ไหน และประชาชนในพื้นที่คุมคนที่ตัวเองเลือกได้อย่างไร
จุดเริ่มคือมาตรา 249 ภายใต้บังคับมาตรา ๑ ให้มีการจัดการปกครองส่วนท้องถิ่นตามหลักแห่ง การปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามวิธีการและรูปแบบองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นที่กฎหมายบัญญัติ การจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบใดให้คำนึงถึงเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น และความสามารถใน… ซึ่งขึ้นต้นด้วยคำว่า "ภายใต้บังคับมาตรา 1 ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้" มาตรา 1 ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้ บอกว่าประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้ แปลว่าท้องถิ่นปกครองตนเองได้จริง แต่ไม่ใช่รัฐเล็ก ๆ ที่แยกตัวออกไป ท้องถิ่นได้อำนาจจากกฎหมายของประเทศ ไม่ได้มีอำนาจอธิปไตยของตัวเอง
ทำไมต้องมีท้องถิ่น: ตรรกะของคนที่รู้ปัญหาดีที่สุด
ลองคิดแบบงบบ้าน ถ้าทุกครั้งที่ก๊อกน้ำรั่วต้องเขียนจดหมายไปขออนุญาตจากญาติผู้ใหญ่ที่อยู่อีกจังหวัด ก๊อกจะรั่วไปอีกหลายเดือน ประเทศก็เหมือนกัน ส่วนกลางอยู่ไกลจากปัญหา คนในพื้นที่เห็นปัญหาก่อนและรู้ดีกว่าว่าอะไรสำคัญ
- ปัญหา: ส่วนกลางตัดสินใจช้าและไม่รู้บริบทของแต่ละพื้นที่
- ทางแก้: ให้คนในพื้นที่เลือกผู้บริหารและสภาของตัวเอง (มาตรา 252 สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่นให้มาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่นหรือในกรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จะให้มาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วม ของประชาชนด้วย ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือก…) แล้วมอบงานบริการสาธารณะให้ (มาตรา 250 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ การจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะใดที…)
- ความเสี่ยงที่ตามมา: เงินไม่พอ คนไม่พอ หรือผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ยึดกลไก
- กลไกกันความเสี่ยง: รัฐต้องจัดระบบภาษีให้ท้องถิ่นมีรายได้ของตัวเอง (มาตรา 250 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ การจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะใดที…) บุคลากรต้องใช้ระบบคุณธรรม (มาตรา 251 การบริหารงานบุคคลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ ซึ่งต้องใช้ระบบคุณธรรมและต้องคำนึงถึงความเหมาะสมและความจำเป็นของแต่ละท้องถิ่นและองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละรูปแบบ การจัดให้มีมาตรฐานที่สอดคล้องกันเพื่อให้สามารถพัฒนาร่วมกัน หรือการสับเปลี่ยนบุคลากรระหว่าง…) ต้องเปิดเผยข้อมูล (มาตรา 253 ในการดำเนินงาน ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สภาท้องถิ่น และผู้บริหารท้องถิ่น เปิดเผยข้อมูลและรายงานผลการดำเนินงานให้ประชาชนทราบ รวมตลอดทั้งมีกลไกให้ประชาชนในท้องถิ่น มีส่วนร่วมด้วย ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ) และประชาชนถอดถอนได้ (มาตรา 254 ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีสิทธิเข้าชื่อกัน เพื่อเสนอข้อบัญญัติหรือเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่นได้ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กฎหมายบัญญัติ)
ลำดับเหตุผลนี้คือหัวใจของหมวด 14 ทุกมาตราตอบปัญหาที่เกิดจากมาตราก่อนหน้า ถ้าจำลำดับได้ ไม่ต้องท่องทีละมาตรา
มาตรา 249–250: รูปแบบ หน้าที่ และเงิน
มาตรา 249 ภายใต้บังคับมาตรา ๑ ให้มีการจัดการปกครองส่วนท้องถิ่นตามหลักแห่ง การปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามวิธีการและรูปแบบองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นที่กฎหมายบัญญัติ การจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบใดให้คำนึงถึงเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น และความสามารถใน… บอกว่าจะตั้งท้องถิ่นรูปแบบไหน ต้องดูสี่อย่างประกอบกัน คือ เจตนารมณ์ของประชาชนในพื้นที่ รายได้ จำนวนและความหนาแน่นของประชากร และขนาดพื้นที่ที่ต้องดูแล ตำบลชนบทกับเมืองใหญ่จึงไม่จำเป็นต้องใช้โครงสร้างเดียวกัน
มาตรา 250 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ การจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะใดที… เป็นมาตราที่ยาวที่สุดในหมวด มีห้าเรื่องที่ควรจับให้ได้
- หน้าที่: ดูแลและจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของคนในพื้นที่ ตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน และส่งเสริมการจัดการศึกษา
- การกระจายอำนาจ: งานใดเป็นของท้องถิ่นรูปแบบไหน ให้กฎหมายกำหนด และกฎหมายนั้นต้องมีกลไกโอนหน้าที่ งบประมาณ และบุคลากรจากส่วนราชการมาให้ท้องถิ่นด้วย ไม่ใช่โอนแต่งานโดยไม่ให้เงิน
- ทำเองหรือจ้างคนอื่น: ถ้าร่วมทำกับเอกชนหรือหน่วยงานรัฐ หรือมอบให้เขาทำ แล้วเป็นประโยชน์กับประชาชนมากกว่าทำเอง ท้องถิ่นเลือกทางนั้นได้
- เงิน: รัฐต้องจัดระบบภาษีหรือการจัดสรรภาษีให้ท้องถิ่นมีรายได้ของตัวเองพอทำงาน ระหว่างที่ยังทำไม่ได้ ให้รัฐจัดงบอุดหนุนไปพลางก่อน
- ความอิสระ: กฎหมายต้องให้ท้องถิ่นมีอิสระในการบริหาร การบริการ การศึกษา และการเงินการคลัง ส่วนการกำกับดูแลของรัฐให้ทำเพียงเท่าที่จำเป็น เพื่อคุ้มครองประโยชน์ของคนในพื้นที่หรือของประเทศ ป้องกันทุจริต และให้ใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพ และต้องมีบทบัญญัติป้องกันการขัดกันแห่งผลประโยชน์และการก้าวก่ายงานของข้าราชการท้องถิ่น
กำกับดูแล ไม่ใช่บังคับบัญชา
คำสองคำนี้สับสนง่าย ให้นึกภาพเจ้าของตึกกับผู้เช่า
บังคับบัญชา คือหัวหน้ากับลูกน้องในกรมเดียวกัน หัวหน้าสั่งได้ เปลี่ยนคำสั่งได้ ย้ายคนได้ เป็นสายบังคับบัญชาแบบราชการส่วนกลางและส่วนภูมิภาค
กำกับดูแล คือเจ้าของตึกกับผู้เช่า ผู้เช่าจัดห้องเองได้ ทาสีเองได้ เลือกเฟอร์นิเจอร์เองได้ เจ้าของตึกเข้ามาได้เฉพาะเมื่อมีเหตุตามสัญญา เช่น โครงสร้างตึกจะพัง หรือผู้เช่าทำผิดกฎหมาย มาตรา 250 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ การจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะใดที… วางหลักแบบนี้ไว้: การกำกับดูแลท้องถิ่นต้องทำ "เพียงเท่าที่จำเป็น" ตามเหตุผลที่ระบุไว้
ทำไมต้องแยก เพราะถ้าส่วนกลางสั่งท้องถิ่นได้ทุกเรื่อง การเลือกตั้งท้องถิ่นก็ไม่มีความหมาย ประชาชนเลือกคนมาแล้ว แต่คนที่ตัดสินใจจริงกลับเป็นข้าราชการจากส่วนกลาง
ข้อควรระวัง: รัฐธรรมนูญวางหลักไว้ รายละเอียดว่าใครกำกับดูแลอย่างไร เช่น บทบาทของผู้ว่าราชการจังหวัดและนายอำเภอ อยู่ในกฎหมายจัดตั้งท้องถิ่นแต่ละรูปแบบ ไม่ได้อยู่ในตัวรัฐธรรมนูญ
มาตรา 251–254: คน การเลือกตั้ง ความโปร่งใส และอำนาจของประชาชน
มาตรา 251 การบริหารงานบุคคลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ ซึ่งต้องใช้ระบบคุณธรรมและต้องคำนึงถึงความเหมาะสมและความจำเป็นของแต่ละท้องถิ่นและองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละรูปแบบ การจัดให้มีมาตรฐานที่สอดคล้องกันเพื่อให้สามารถพัฒนาร่วมกัน หรือการสับเปลี่ยนบุคลากรระหว่าง… การบริหารงานบุคคลของท้องถิ่นต้องใช้ระบบคุณธรรม คือรับคนและเลื่อนตำแหน่งตามความสามารถ ไม่ใช่ตามความสัมพันธ์ และต้องมีมาตรฐานที่สอดคล้องกัน เพื่อให้ย้ายหรือสับเปลี่ยนบุคลากรระหว่างท้องถิ่นได้
มาตรา 252 สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่นให้มาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่นหรือในกรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จะให้มาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วม ของประชาชนด้วย ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือก… สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้งเสมอ ส่วนผู้บริหารท้องถิ่นมีสามทาง คือ มาจากการเลือกตั้ง มาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่น หรือถ้าเป็นท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ อาจมาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของประชาชน กฎหมายเลือกตั้งท้องถิ่นยังต้องคำนึงถึงเจตนารมณ์การป้องกันและปราบปรามการทุจริตด้วย
มาตรา 253 ในการดำเนินงาน ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สภาท้องถิ่น และผู้บริหารท้องถิ่น เปิดเผยข้อมูลและรายงานผลการดำเนินงานให้ประชาชนทราบ รวมตลอดทั้งมีกลไกให้ประชาชนในท้องถิ่น มีส่วนร่วมด้วย ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ ท้องถิ่น สภาท้องถิ่น และผู้บริหารท้องถิ่น ต้องเปิดเผยข้อมูลและรายงานผลการดำเนินงานให้ประชาชนรู้ และต้องมีช่องทางให้ประชาชนมีส่วนร่วม
มาตรา 254 ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีสิทธิเข้าชื่อกัน เพื่อเสนอข้อบัญญัติหรือเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่นได้ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กฎหมายบัญญัติ ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในท้องถิ่นมีสิทธิเข้าชื่อกันเพื่อสองเรื่อง คือ เสนอข้อบัญญัติท้องถิ่น และถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น จำนวนคนและขั้นตอนอยู่ในกฎหมายเฉพาะ
สังเกตความต่างกับระดับชาติ: ประชาชนเข้าชื่อถอดถอน ส.ส. หรือรัฐมนตรีโดยตรงไม่ได้ แต่ระดับท้องถิ่นทำได้ เหตุผลคือระดับท้องถิ่นคนน้อยกว่า ใกล้กันกว่า และตรวจสอบกันเองได้ง่ายกว่า
แบบแผน: ท้องถิ่น 3 แบบทั่วไป + 2 แบบพิเศษ
รัฐธรรมนูญไม่ได้ระบุชื่อรูปแบบท้องถิ่น แต่การอ่านมาตรา 249 ภายใต้บังคับมาตรา ๑ ให้มีการจัดการปกครองส่วนท้องถิ่นตามหลักแห่ง การปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามวิธีการและรูปแบบองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นที่กฎหมายบัญญัติ การจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบใดให้คำนึงถึงเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น และความสามารถใน… และมาตรา 252 สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่นให้มาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่นหรือในกรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จะให้มาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วม ของประชาชนด้วย ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือก… ให้เข้าใจ ต้องรู้รูปแบบที่กฎหมายจัดตั้งกำหนดไว้ด้วย จำแบบนี้
- 3 แบบทั่วไป ไล่จากใหญ่ไปเล็ก: องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.)
- 2 แบบพิเศษ: กรุงเทพมหานคร และเมืองพัทยา
เชื่อมกับมาตรา 252 สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่นให้มาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่นหรือในกรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จะให้มาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วม ของประชาชนด้วย ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือก…: "รูปแบบพิเศษ" คือช่องที่ทำให้ผู้บริหารอาจมาโดยวิธีอื่นได้ ส่วนในทางปฏิบัติ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครและนายกเมืองพัทยามาจากการเลือกตั้งโดยตรง
ภาษาอังกฤษ: "3 + 2" — provincial, municipal, subdistrict; then Bangkok and Pattaya.
การเลือกตั้งท้องถิ่นที่หยุดไปหลายปี
หลังรัฐประหารพฤษภาคม 2557 การเลือกตั้งท้องถิ่นทั่วประเทศหยุดไป ผู้บริหารและสมาชิกสภาท้องถิ่นจำนวนมากอยู่ในตำแหน่งต่อโดยไม่มีการเลือกตั้งใหม่ บางแห่งมีการแต่งตั้งคนเข้ามาทำหน้าที่แทน
การเลือกตั้งกลับมาทีละระดับ: การเลือกตั้ง อบจ. ในเดือนธันวาคม 2563 เทศบาลในเดือนมีนาคม 2564 อบต. ในเดือนพฤศจิกายน 2564 และผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครกับเมืองพัทยาในเดือนพฤษภาคม 2565
ทำไมเรื่องนี้สำคัญกับผู้เรียน: มาตรา 252 สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่นให้มาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่นหรือในกรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จะให้มาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วม ของประชาชนด้วย ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือก… บอกว่าสมาชิกสภาท้องถิ่น "ต้องมาจากการเลือกตั้ง" แต่หลักในรัฐธรรมนูญจะมีชีวิตก็ต่อเมื่อมีกฎหมายลูกและการจัดการเลือกตั้งจริง ช่วงหลายปีนั้นแสดงให้เห็นว่าระยะห่างระหว่างตัวบทกับการปฏิบัติอาจยาวได้แค่ไหน ฝ่ายผู้มีอำนาจในขณะนั้นให้เหตุผลเรื่องการจัดระเบียบกฎหมายท้องถิ่นและความสงบเรียบร้อย ฝ่ายวิจารณ์มองว่าเป็นการยืดเวลาโดยไม่จำเป็น
ข้อถกเถียง: กระจายอำนาจจริงแค่ไหน
มาตรา 250 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ การจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะใดที… สัญญาเรื่องรายได้ของท้องถิ่นและความอิสระ แต่คำสำคัญหลายคำในมาตรานี้ส่งต่อให้ "กฎหมายบัญญัติ" ทั้งหมด ผลจริงจึงขึ้นกับรัฐสภาและรัฐบาลแต่ละชุด
ฝ่ายที่ผลักดันการกระจายอำนาจ เช่น ขบวนการ "จังหวัดจัดการตนเอง" ในหลายจังหวัด และนักวิชาการด้านการปกครองท้องถิ่น ชี้ว่าท้องถิ่นไทยยังพึ่งเงินอุดหนุนจากส่วนกลางสูง และราชการส่วนภูมิภาค (ผู้ว่าราชการจังหวัดที่แต่งตั้งจากกระทรวงมหาดไทย) ยังทับซ้อนกับท้องถิ่น ข้อเสนอที่พบบ่อยคือให้มีผู้ว่าราชการจังหวัดจากการเลือกตั้ง
ฝ่ายที่ระมัดระวังให้เหตุผลว่าท้องถิ่นหลายแห่งยังมีขีดความสามารถไม่เท่ากัน ปัญหาทุจริตและอิทธิพลในพื้นที่ยังมีอยู่ และมาตรา 1 ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้ ต้องการความเป็นหนึ่งเดียวของรัฐ จึงควรกระจายอำนาจทีละขั้น
ผู้เรียนควรจับประเด็นที่ตัวบท: รัฐธรรมนูญไม่ได้บังคับรูปแบบผู้ว่าราชการจังหวัด และไม่ได้กำหนดสัดส่วนรายได้ท้องถิ่นเป็นตัวเลข ทั้งสองเรื่องจึงเป็นทางเลือกเชิงนโยบายที่แก้ได้ด้วยกฎหมายธรรมดา
— Decentralisation advocates (e.g. self-governing province movements) and their cautious critics
หมวด 15: กุญแจที่ล็อกตัวเอง
คืนวันที่ 10 กันยายน 2564 ที่ประชุมร่วมของรัฐสภาลงมติวาระที่สามแบบเรียกชื่อทีละคน ผลออกมา เห็นชอบ 472 ไม่เห็นชอบ 33 งดออกเสียง 187 รัฐธรรมนูญ 2560 ได้รับการแก้ไขครั้งแรก โดยเปลี่ยนระบบเลือกตั้ง ส.ส. ในมาตรา 83 สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวนห้าร้อยคน โดยเป็นสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวน สี่ร้อยคน และสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวนหนึ่งร้อยคน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้ใช้วิธีออกเสียงลงคะแนน โดยตรงและลับ โดยให้ใช้บัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู… มาตรา 86 การกำหนดจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่ แต่ละจังหวัดจะพึงมีและการแบ่งเขตเลือกตั้ง ให้ดำเนินการตามวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้ใช้จำนวนราษฎรทั้งประเทศตามหลักฐานการทะเบียน ราษฎรที่ประกาศในปีสุดท้ายก่อนปีที่มีการเลือกตั้ง เฉลี่ยด้วยจำนวนสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรสี่ร้อยคน จำนวนที่ได้รับให้ถือ… และมาตรา 91 การคำนวณสัดส่วนผู้สมัครรับเลือกตั้งตามบัญชี รายชื่อของแต่ละพรรคการเมืองที่จะได้รับเลือกตั้ง ให้นำคะแนนที่แต่ละ พรรคการเมืองได้รับการเลือกตั้งมารวมกันทั้งประเทศแล้วคำนวณเพื่อแบ่ง จำนวนผู้ที่จะได้รับเลือกของแต่ละพรรคการเมือง เป็นสัดส่วนที่สัมพันธ์กัน โดยตรงกับจำนวนคะแนนรวมข้างต้น โ…
ตัวเลข 472 ฟังดูท่วมท้น แต่สิ่งที่ทำให้ผ่านจริงคือตัวเลขที่เล็กกว่านั้น รายงานของ iLaw ระบุว่ามี ส.ว. เห็นชอบ 149 คน มากกว่าหนึ่งในสามของวุฒิสภาที่กำหนดไว้ ถ้า ส.ว. ไม่ถึงเกณฑ์ ต่อให้ ส.ส. เห็นด้วยทั้งสภาก็ไม่ผ่าน
หมวด 15 มีสองมาตรา มาตรา 255 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่เป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้ บอกว่าอะไรแก้ไม่ได้เลย มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… บอกว่าที่เหลือแก้ได้อย่างไร และเพราะมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… อยู่ในหมวด 15 การแก้ตัวมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… เองจึงต้องผ่านประชามติด้วย กุญแจนี้จึงล็อกตัวเองไว้อีกชั้นหนึ่ง
มาตรา 255: สิ่งที่แก้ไม่ได้
มาตรา 255 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่เป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้ ห้ามการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญสองแบบ คือ การแก้ที่เปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และการแก้ที่เปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ
"รูปแบบของรัฐ" เชื่อมกับมาตรา 1 ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้: ประเทศไทยเป็นรัฐเดี่ยว แบ่งแยกไม่ได้ การแก้ให้กลายเป็นสหพันธรัฐจึงทำผ่านมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ไม่ได้
นักกฎหมายเรียกบทบัญญัติแบบนี้ว่า "บทบัญญัติที่แก้ไขไม่ได้" ซึ่งรัฐธรรมนูญเยอรมันมีคล้ายกันและเป็นที่รู้จักในชื่อ eternity clause เหตุผลคือ กติกาบางข้อเป็นตัวตนของระบบ ถ้าแก้ได้ด้วยเสียงข้างมากพิเศษ ก็เท่ากับเปลี่ยนเป็นระบบใหม่โดยใช้ช่องทางของระบบเก่า
ใครดูว่าการแก้ขัดมาตรา 255 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่เป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้ หรือไม่ มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… (9) ให้สมาชิกไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบเข้าชื่อเสนอความเห็นต่อประธานสภา เพื่อส่งศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ก่อนนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย
ทำไมแก้รัฐธรรมนูญต้องยากกว่ากฎหมายธรรมดา
ลองนึกถึงการแข่งฟุตบอล นักเตะแต่ละทีมเปลี่ยนแผนการเล่นได้ทุกนาที แต่ถ้าทีมที่นำอยู่เปลี่ยนกติกากลางเกม เช่น ขอให้ประตูของตัวเองนับสองแต้ม เกมก็จบความหมาย
กฎหมายธรรมดาคือแผนการเล่น รัฐธรรมนูญคือกติกา คนที่ชนะเลือกตั้งควรเปลี่ยนนโยบายได้ง่าย แต่ไม่ควรเปลี่ยนกติกาที่ใช้ตัดสินว่าใครชนะได้ง่ายเท่ากัน มิฉะนั้นผู้ชนะจะเขียนกติกาให้ตัวเองชนะตลอดไป
มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… จึงวางด่านไว้หลายชั้น แต่ละด่านตอบคำถามว่า "ใครต้องเห็นด้วยบ้าง"
- ด่านเสียงข้างมากของสองสภา: วาระแรกต้องได้ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง วาระสามต้องได้มากกว่ากึ่งหนึ่ง ของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสองสภา ไม่ใช่แค่ของผู้มาประชุม
- ด่านวุฒิสภา: ต้องมี ส.ว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสาม ทั้งวาระแรกและวาระสาม
- ด่านฝ่ายค้าน: วาระสามต้องมี ส.ส. จากพรรคที่ไม่มีรัฐมนตรี ไม่มีประธานหรือรองประธานสภา เห็นชอบไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของพรรคเหล่านั้นรวมกัน
- ด่านประชาชน: เรื่องอ่อนไหวตาม (8) ต้องผ่านประชามติ
- ด่านศาล: สมาชิกรัฐสภาหนึ่งในสิบส่งศาลรัฐธรรมนูญตรวจได้ตาม (9)
คำถามที่ผู้เรียนควรถามต่อ คือ ด่านมากแค่ไหนจึงพอดี ด่านน้อยไป ผู้ชนะแก้กติกาเพื่อตัวเอง ด่านมากไป กติกาที่คนส่วนใหญ่ไม่ยอมรับก็แก้ไม่ได้ ข้อถกเถียงเรื่องรัฐธรรมนูญ 2560 อยู่ตรงคำถามนี้ (ดูบทที่ 12)
มาตรา 256 เป็นแผนผังทีละขั้น
อ่านเหมือนแผนผัง เริ่มบนสุด เดินลงทีละกล่อง ทุกกล่องมีทางออกสองทาง คือผ่านไปกล่องถัดไป หรือตกไป
- ขั้น 1 ผู้เสนอ (256 (1)): คณะรัฐมนตรี หรือ ส.ส. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของสภาผู้แทนราษฎร หรือ ส.ส. รวมกับ ส.ว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของสองสภา หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่น้อยกว่า 50,000 คน
- ขั้น 2 รูปแบบ (256 (2)): ต้องเสนอเป็นร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมต่อรัฐสภา พิจารณาสามวาระในที่ประชุมร่วม
- ขั้น 3 วาระแรก รับหลักการ (256 (3)): ลงคะแนนเปิดเผยโดยเรียกชื่อ ต้องได้เสียงเห็นชอบ "ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง" ของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสองสภา และในจำนวนนั้นต้องมี ส.ว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามของ ส.ว. ทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ไม่ถึงเกณฑ์ใดเกณฑ์หนึ่ง ร่างตก
- ขั้น 4 วาระสอง เรียงมาตรา (256 (4)): ใช้เสียงข้างมากธรรมดา ถ้าประชาชนเป็นผู้เสนอ ต้องให้ผู้แทนของผู้เข้าชื่อแสดงความเห็นด้วย
- ขั้น 5 พัก 15 วัน (256 (5))
- ขั้น 6 วาระสาม ขั้นสุดท้าย (256 (6)): ลงคะแนนเปิดเผยโดยเรียกชื่อ ต้องได้เสียง "มากกว่ากึ่งหนึ่ง" ของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสองสภา และต้องมีครบสองกุญแจ คือ ส.ส. จากพรรคที่ไม่มีรัฐมนตรี ประธานสภา หรือรองประธานสภา เห็นชอบไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของพรรคเหล่านั้นรวมกัน และ ส.ว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสาม
- ขั้น 7 พักอีก 15 วัน (256 (7))
- ขั้น 8 ทางแยกประชามติ (256 (8)): ถ้าแก้หมวด 1 บททั่วไป หมวด 2 พระมหากษัตริย์ หมวด 15 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ เรื่องคุณสมบัติหรือลักษณะต้องห้ามของผู้ดำรงตำแหน่งตามรัฐธรรมนูญ เรื่องหน้าที่หรืออำนาจของศาลหรือองค์กรอิสระ หรือเรื่องที่ทำให้ศาลหรือองค์กรอิสระทำหน้าที่ไม่ได้ ต้องจัดออกเสียงประชามติก่อน ถ้าประชามติไม่เห็นชอบ ร่างไปต่อไม่ได้
- ขั้น 9 ประตูศาล (256 (9)): ก่อนนายกรัฐมนตรีนำความกราบบังคมทูล ส.ส. หรือ ส.ว. หรือสองสภารวมกัน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบ เข้าชื่อเสนอว่าร่างขัดมาตรา 255 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่เป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้ หรือเป็นเรื่องตาม (8) ได้ ประธานสภาส่งศาลรัฐธรรมนูญ ศาลต้องวินิจฉัยภายใน 30 วัน ระหว่างนั้นห้ามนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย
- ขั้น 10 นำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายเพื่อทรงลงพระปรมาภิไธย และนำมาตรา 81 ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญและร่างพระราชบัญญัติ จะตราขึ้นเป็น กฎหมายได้ก็แต่โดยคำแนะนำและยินยอมของรัฐสภา ภายใต้บังคับมาตรา ๑๔๕ ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญและร่างพระราชบัญญัติ ที่ได้รับความเห็นชอบของรัฐสภาแล้ว ให้นายกรัฐมนตรีนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายเพื่อพระมหากษัต… มาใช้โดยอนุโลม
จุดที่คนพลาดบ่อย: วาระแรกใช้คำว่า "ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง" (ครึ่งพอดีก็ผ่าน) วาระสามใช้คำว่า "มากกว่ากึ่งหนึ่ง" (ต้องเกินครึ่ง) และเกณฑ์ร้อยละ 20 ของฝ่ายค้านมีเฉพาะวาระสาม
เกณฑ์ของมาตรา 256 เป็นตัวเลข (เมื่อสภาเต็ม 500 + 200)
| ส.ส. เข้าชื่อเสนอ (หนึ่งในห้า) มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 100 จาก 500 / 100 of 500 |
| สองสภาเข้าชื่อเสนอ (หนึ่งในห้า) มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 140 จาก 700 / 140 of 700 |
| ประชาชนเข้าชื่อเสนอ มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 50,000 |
| วาระแรก: ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสองสภา มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 350 จาก 700 / 350 of 700 |
| วาระแรกและวาระสาม: ส.ว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสาม มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… · มาตรา 269 ในวาระเริ่มแรก ให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยห้าสิบคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติถวายคำแนะนำ โดยในการสรรหา และแต่งตั้งให้ดำเนินการตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้มีคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาคณะหนึ่งซึ่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ แต่… | 67 จาก 200 (ช่วง ส.ว. 250 คน คือ 84) / 67 of 200 (84 when the Senate had 250) |
| วาระสาม: มากกว่ากึ่งหนึ่งของสองสภา มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 351 จาก 700 / 351 of 700 |
| วาระสาม: ส.ส. พรรคที่ไม่มีรัฐมนตรี ประธาน หรือรองประธานสภา มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | ร้อยละ 20 ของพรรคเหล่านั้นรวมกัน / 20% of those parties combined |
| ระยะพักหลังวาระสอง และหลังวาระสาม มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 15 + 15 วัน / days |
| ส่งศาลรัฐธรรมนูญ / เวลาวินิจฉัย มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… | 1/10 ของสมาชิก, 30 วัน / one-tenth, 30 days |
ตัวช่วยจำ: 4 ประตู 3 วาระ 2 พัก 2 กุญแจ 1 ศาล
- สี่ประตูเข้า: ครม. / ส.ส. หนึ่งในห้า / สองสภาหนึ่งในห้า / ประชาชนห้าหมื่น จำว่า "หนึ่งในห้าเปิดประตู" เพราะตัวเลขหนึ่งในห้าโผล่ซ้ำสองครั้ง ส่วนประชาชนห้าหมื่นใช้เลขห้าเหมือนกัน
- สามวาระ: รับหลักการ → เรียงมาตรา → ลงมติทั้งฉบับ
- สองพัก: 15 วันหลังวาระสอง และ 15 วันหลังวาระสาม ให้ทุกฝ่ายมีเวลาคิดอีกรอบ เหมือนพักครึ่งก่อนยิงจุดโทษ
- สองกุญแจ: กุญแจ ส.ว. (หนึ่งในสาม) ใช้สองครั้งคือวาระแรกกับวาระสาม กุญแจฝ่ายค้าน (ร้อยละ 20) ใช้ครั้งเดียวในวาระสาม ความหมายคือ การแก้กติกาต้องไม่ใช่ของฝ่ายรัฐบาลฝ่ายเดียว
- หนึ่งศาล: หนึ่งในสิบส่งศาลได้ ศาลมี 30 วัน
รายการที่ต้องทำประชามติ จำเป็นภาพบ้าน: "ฐานบ้าน (หมวด 1) หลังคา (หมวด 2) แม่กุญแจ (หมวด 15) คนเฝ้าบ้าน (คุณสมบัติผู้ดำรงตำแหน่ง) และกรรมการตัดสิน (ศาลและองค์กรอิสระ)"
แก้ระบบเลือกตั้ง 2564: ร่างเดียวที่รอด
กลางปี 2564 รัฐสภาพิจารณาร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญหลายฉบับพร้อมกัน ทั้งของพรรครัฐบาลและพรรคฝ่ายค้าน วันที่ 24 มิถุนายน 2564 วาระแรกผ่านเพียงฉบับเดียว คือร่างของพรรคประชาธิปัตย์ ซึ่งแก้ระบบเลือกตั้ง ร่างอื่นตกเพราะไม่ได้เสียง ส.ว. ถึงหนึ่งในสาม หรือไม่ได้เสียงรวมถึงเกณฑ์
ฉบับที่ผ่านในที่สุดเปลี่ยนสามเรื่อง: - มาตรา 83 สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวนห้าร้อยคน โดยเป็นสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวน สี่ร้อยคน และสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวนหนึ่งร้อยคน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้ใช้วิธีออกเสียงลงคะแนน โดยตรงและลับ โดยให้ใช้บัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู…: ส.ส. 500 คน เป็น ส.ส. เขต 400 คน และบัญชีรายชื่อ 100 คน และใช้บัตรเลือกตั้งแยกกันแบบละหนึ่งใบ จากเดิมปี 2562 ที่ใช้บัตรใบเดียว เขต 350 บัญชีรายชื่อ 150 - มาตรา 86 การกำหนดจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่ แต่ละจังหวัดจะพึงมีและการแบ่งเขตเลือกตั้ง ให้ดำเนินการตามวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้ใช้จำนวนราษฎรทั้งประเทศตามหลักฐานการทะเบียน ราษฎรที่ประกาศในปีสุดท้ายก่อนปีที่มีการเลือกตั้ง เฉลี่ยด้วยจำนวนสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรสี่ร้อยคน จำนวนที่ได้รับให้ถือ…: วิธีคำนวณจำนวน ส.ส. ของแต่ละจังหวัดโดยใช้ฐาน 400 คน - มาตรา 91 การคำนวณสัดส่วนผู้สมัครรับเลือกตั้งตามบัญชี รายชื่อของแต่ละพรรคการเมืองที่จะได้รับเลือกตั้ง ให้นำคะแนนที่แต่ละ พรรคการเมืองได้รับการเลือกตั้งมารวมกันทั้งประเทศแล้วคำนวณเพื่อแบ่ง จำนวนผู้ที่จะได้รับเลือกของแต่ละพรรคการเมือง เป็นสัดส่วนที่สัมพันธ์กัน โดยตรงกับจำนวนคะแนนรวมข้างต้น โ…: คิดที่นั่งบัญชีรายชื่อจากคะแนนบัตรบัญชีรายชื่อรวมทั้งประเทศ
วาระสามวันที่ 10 กันยายน 2564 ผ่านด้วยเสียง 472 ต่อ 33 งดออกเสียง 187 iLaw รายงานว่า ส.ว. เห็นชอบ 149 คน การแก้ไขมีผลใช้บังคับในเดือนพฤศจิกายน 2564 และใช้ในการเลือกตั้งปี 2566
ทำไมไม่ต้องทำประชามติ: ระบบเลือกตั้งไม่อยู่ในรายการของมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… (8) ร่างนี้จึงไปถึงขั้นนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายได้โดยไม่ผ่านประชามติ
บทเรียน: มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ไม่ได้ทำให้แก้รัฐธรรมนูญไม่ได้เลย แต่ทำให้การแก้ผ่านได้เฉพาะเรื่องที่ ส.ว. จำนวนพอสมควรเห็นด้วย ความเห็นของผู้วิจารณ์และผู้สนับสนุนต่อข้อนี้อยู่ในบทที่ 12
จะเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ทั้งฉบับ ทำผ่านมาตรา 256 ได้ไหม
ปลายปี 2563 รัฐสภารับหลักการร่างแก้ไขมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… จากทั้งฝั่งรัฐบาลและฝ่ายค้าน ซึ่งจะเพิ่มหมวดใหม่ให้มีสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) ไปเขียนฉบับใหม่ ส่วนร่างที่ประชาชนเข้าชื่อเสนอผ่าน iLaw ไม่ผ่านวาระแรก
ก่อนวาระสาม รัฐสภาส่งคำถามให้ศาลรัฐธรรมนูญว่ารัฐสภามีอำนาจทำเช่นนี้หรือไม่ วันที่ 11 มีนาคม 2564 ศาลมีคำวินิจฉัยว่า รัฐสภามีอำนาจจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้ แต่ต้องถามประชาชนผู้มีอำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญก่อนว่าต้องการรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ และเมื่อร่างเสร็จต้องให้ประชาชนลงประชามติเห็นชอบอีกครั้ง เหตุผลหลักของศาลคือ รัฐธรรมนูญ 2560 ผ่านการออกเสียงประชามติของประชาชน การเปลี่ยนทั้งฉบับจึงต้องกลับไปถามเจ้าของอำนาจ
วันที่ 17 มีนาคม 2564 การลงมติวาระสามไม่ผ่าน iLaw รายงานว่ามีเสียงเห็นชอบเพียง 208 เสียง ต่ำกว่าเกณฑ์เกินกึ่งหนึ่งของสองสภาที่ต้องการ 369 เสียง ในจำนวนนั้นเป็น ส.ว. เพียงสองคน ส.ส. พรรคร่วมรัฐบาลและ ส.ว. จำนวนมากงดออกเสียงหรือไม่ลงคะแนน ร่างจึงตกทั้งเกณฑ์เสียงรวมและกุญแจ ส.ว.
ข้อวิจารณ์ที่ต้องรู้: นักกฎหมายฝ่ายหนึ่งชี้ว่ามาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ไม่ได้เขียนเรื่องประชามติก่อนเริ่มร่างไว้เลย การกำหนดเงื่อนไขนี้จึงมาจากการตีความของศาล ฝ่ายที่เห็นด้วยกับศาลมองว่าการเปลี่ยนทั้งฉบับไม่ใช่ "การแก้ไขเพิ่มเติม" แบบปกติ จึงต้องมีความยินยอมของประชาชนโดยตรง
คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2564
กฎหมายประชามติ: จากเสียงข้างมากสองชั้น สู่เสียงข้างมากธรรมดา
เมื่อศาลบอกว่าต้องถามประชาชนก่อน คำถามถัดไปคือ ถามแล้วนับผลอย่างไร พ.ร.บ.ว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พ.ศ. 2564 เดิมใช้ "เสียงข้างมากสองชั้น" คือต้องมีผู้มาใช้สิทธิเกินครึ่งของผู้มีสิทธิ และฝ่ายที่ชนะต้องได้เกินครึ่งของผู้มาใช้สิทธิ ผู้วิจารณ์ชี้ว่าเกณฑ์นี้ทำให้การไม่ไปลงคะแนนกลายเป็นการคัดค้านไปโดยปริยาย
ปี 2567–2568 สภาผู้แทนราษฎรกับวุฒิสภาเห็นไม่ตรงกัน สภาผู้แทนราษฎรต้องการเสียงข้างมากธรรมดา วุฒิสภาต้องการคงเกณฑ์สองชั้น สุดท้ายกฎหมายแก้ไข (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 21 ตุลาคม 2568 และมีผลวันที่ 22 ตุลาคม 2568 เปลี่ยนเป็นเสียงข้างมากธรรมดา และเปิดทางให้จัดประชามติวันเดียวกับการเลือกตั้งได้
ทำไมเรื่องนี้อยู่ในบทแก้ไขรัฐธรรมนูญ: เพราะมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… (8) และคำวินิจฉัยของศาลส่งเรื่องสำคัญไปที่ประชามติ เกณฑ์นับคะแนนจึงเป็นกุญแจอีกดอกหนึ่งที่ไม่ได้อยู่ในตัวรัฐธรรมนูญ แต่มีผลต่อการแก้รัฐธรรมนูญโดยตรง
สามประชามติ และการลงคะแนน 8 กุมภาพันธ์ 2569
ปี 2567 รัฐสภาเคยขอให้ศาลรัฐธรรมนูญอธิบายคำวินิจฉัยปี 2564 ว่าต้องทำประชามติกี่ครั้ง ศาลไม่รับคำร้องไว้พิจารณา ปีต่อมามีการยื่นคำถามต่อศาลอีกครั้ง
วันที่ 10 กันยายน 2568 ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ตามที่สื่อรายงาน ว่ารัฐสภามีอำนาจริเริ่มจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้ แต่ต้องผ่านประชามติรวมสามครั้ง คือ ครั้งแรกถามว่าต้องการฉบับใหม่หรือไม่ ครั้งที่สองตามมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… (8) เพราะต้องแก้หมวด 15 เพื่อเพิ่มกลไกยกร่าง และครั้งที่สามรับรองร่างที่เสร็จแล้ว ศาลเปิดทางให้รวมครั้งแรกกับครั้งที่สองไว้ด้วยกันได้ และระบุว่าสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไม่อาจมาจากการเลือกตั้งโดยตรงทั้งหมด ประเด็นหลังนี้ไม่ได้อยู่ในคำถามที่ส่งไปให้ศาล จึงถูกวิจารณ์จากนักวิชาการบางส่วน
ปลายปี 2568 รัฐสภาพิจารณาร่างแก้มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… หลายฉบับ ร่างบางฉบับผ่านวาระแรก แต่ร่างของพรรคเพื่อไทยตกในวาระแรกวันที่ 15 ตุลาคม 2568 เพราะได้ ส.ว. ไม่ถึงหนึ่งในสาม ต่อมามีการยุบสภาผู้แทนราษฎรในเดือนธันวาคม 2568 ก่อนกระบวนการแก้ไขจะเสร็จ คำถามประชามติครั้งแรกจึงแยกออกมาจัดพร้อมการเลือกตั้งทั่วไป
วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ประชาชนตอบคำถามว่าเห็นชอบให้มีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ ผลตามรายงานของคณะกรรมการการเลือกตั้ง เห็นชอบประมาณ 21.6 ล้านเสียง (ร้อยละ 60) ไม่เห็นชอบประมาณ 11.2 ล้านเสียง (ร้อยละ 31) ไม่แสดงความเห็นประมาณ 3.1 ล้านเสียง
ผลนี้เป็นเพียงประตูแรก การเขียนฉบับใหม่ยังต้องผ่านการแก้มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ตามขั้นตอนเต็ม รวมถึงกุญแจ ส.ว. หนึ่งในสาม และประชามติอีกอย่างน้อยหนึ่งครั้ง ผู้เรียนควรตรวจข่าวล่าสุดเสมอ เพราะเรื่องนี้ยังเดินต่อ
ข้อถกเถียง: กุญแจ ส.ว. คือหลักประกันหรือสิทธิยับยั้งของคนส่วนน้อย
ฝ่ายวิจารณ์: Apipol Sae-Tung (Asian Review, 2025) เสนอว่าเงื่อนไขที่ต้องได้เสียง ส.ว. หนึ่งในสามตามมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ในช่วงที่ ส.ว. ทั้ง 250 คนได้รับแต่งตั้งตามคำแนะนำของ คสช. ทำให้รัฐธรรมนูญแทบแก้ไม่ได้ตราบที่ฝ่ายทหารหรือ ส.ว. ที่ คสช. แต่งตั้งยังมีบทบาทในการเมือง ผู้วิจารณ์มักยกร่างตั้ง ส.ส.ร. ปี 2564 ซึ่งได้เสียง ส.ว. เห็นชอบเพียงสองคน เป็นตัวอย่างประกอบ
ฝ่ายผู้ร่างและผู้สนับสนุน: กุญแจหลายดอกมีไว้กันไม่ให้เสียงข้างมากในสภาผู้แทนราษฎรเพียงฝ่ายเดียวเปลี่ยนกติกาเพื่อประโยชน์ตัวเอง การที่ร่างแก้ระบบเลือกตั้งปี 2564 ผ่านได้แสดงว่าการแก้ไขเป็นไปได้เมื่อมีฉันทามติกว้างพอ
ข้อเท็จจริงที่ทั้งสองฝ่ายต้องยอมรับ: ตั้งแต่กลางปี 2567 ส.ว. มาจากการเลือกกันเองตามมาตรา 107 วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยคน ซึ่งมาจากการเลือกกันเอง ของบุคคลซึ่งมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพ ลักษณะ หรือประโยชน์ร่วมกัน หรือทำงาน หรือเคยทำงานด้านต่าง ๆ ที่หลากหลายของสังคม โดยในการแบ่งกลุ่มต้องแบ่งในลักษณะที่ทำให้ประชาชน ซึ่งมีสิทธิสมัครรับเลือกทุกคนสามารถอ… ไม่ใช่การแต่งตั้งตามมาตรา 269 ในวาระเริ่มแรก ให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยห้าสิบคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติถวายคำแนะนำ โดยในการสรรหา และแต่งตั้งให้ดำเนินการตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้มีคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาคณะหนึ่งซึ่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ แต่… แล้ว แต่เกณฑ์หนึ่งในสามยังอยู่ และร่างแก้ไขในปี 2568 ก็ยังตกที่กุญแจนี้อย่างน้อยหนึ่งฉบับ ข้อถกเถียงจึงเปลี่ยนจากเรื่อง "ส.ว. แต่งตั้ง" เป็นเรื่องว่าสภาที่สองซึ่งประชาชนไม่ได้เลือกโดยตรงควรถือกุญแจแก้รัฐธรรมนูญหรือไม่
— Apipol Sae-Tung (2025); constitution drafters and defenders
หมวด 16: การปฏิรูปประเทศ แผนที่เขียนไว้ในรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญส่วนใหญ่ในโลกบอกว่าใครมีอำนาจอะไร หมวด 16 ทำสิ่งที่ต่างออกไป มันเขียนรายการงานที่ต้องทำให้เสร็จ พร้อมกำหนดเวลา เหมือนรายการงานที่เจ้าของบ้านแปะไว้ที่ตู้เย็น
มาตรา 257 การปฏิรูปประเทศตามหมวดนี้ต้องดำเนินการเพื่อบรรลุเป้าหมาย ดังต่อไปนี้ (๑) ประเทศชาติมีความสงบเรียบร้อย มีความสามัคคีปรองดอง มีการพัฒนาอย่างยั่งยืน ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และมีความสมดุลระหว่างการพัฒนาด้านวัตถุกับการพัฒนา ด้านจิตใจ (๒) สังคมมีความสงบสุข เป็นธรรม และมีโอกาสอ… กำหนดเป้าหมายสามข้อ: ประเทศสงบเรียบร้อย สามัคคีปรองดอง พัฒนาอย่างยั่งยืนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และสมดุลระหว่างวัตถุกับจิตใจ สังคมสงบสุข เป็นธรรม มีโอกาสทัดเทียมเพื่อขจัดความเหลื่อมล้ำ และประชาชนมีความสุข มีคุณภาพชีวิตที่ดี และมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศและการปกครอง
มาตรา 258 ให้ดำเนินการปฏิรูปประเทศอย่างน้อยในด้านต่าง ๆ ให้เกิดผล ดังต่อไปนี้ ก. ด้านการเมือง (๑) ให้ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองรวมตลอดทั้งการตรวจสอบ การใช้อำนาจรัฐ รู้จักยอ… ลงรายละเอียดอย่างน้อยเจ็ดด้าน ใช้ตัวอักษร ก ถึง ช - ก. การเมือง: ประชาชนเข้าใจระบอบ ใช้สิทธิโดยอิสระ พรรคการเมืองเปิดเผยตรวจสอบได้ พรรคต้องรับผิดชอบเมื่อโฆษณานโยบายโดยไม่วิเคราะห์ผลกระทบ ความคุ้มค่า และความเสี่ยง และมีกลไกแก้ความขัดแย้งโดยสันติวิธี - ข. การบริหารราชการแผ่นดิน: ใช้เทคโนโลยี เชื่อมฐานข้อมูลภาครัฐ ปรับโครงสร้าง ระบบบุคคลภาครัฐ และการจัดซื้อจัดจ้างให้โปร่งใส - ค. กฎหมาย: ทบทวนกฎหมายเก่าให้สอดคล้องกับมาตรา 77 รัฐพึงจัดให้มีกฎหมายเพียงเท่าที่จำเป็น และยกเลิกหรือปรับปรุงกฎหมาย ที่หมดความจำเป็นหรือไม่สอดคล้องกับสภาพการณ์ หรือที่เป็นอุปสรรคต่อการดำรงชีวิตหรือการประกอบอาชีพ โดยไม่ชักช้าเพื่อไม่ให้เป็นภาระแก่ประชาชน และดำเนินการให้ประชาชนเข้าถึงตัวบทกฎหมายต่าง ๆ ได้โดยสะดวกและสามารถเข้าใจกฎ… ลดระบบอนุญาต ปฏิรูปการศึกษากฎหมาย ทำฐานข้อมูลกฎหมาย และช่วยประชาชนเสนอกฎหมาย - ง. กระบวนการยุติธรรม: กำหนดเวลาทุกขั้นตอน ช่วยคนไม่มีเงิน ถ่วงดุลพนักงานสอบสวนกับอัยการ มีบริการนิติวิทยาศาสตร์มากกว่าหนึ่งหน่วยงาน และปฏิรูปตำรวจ - จ. การศึกษา: ดูแลเด็กเล็กก่อนวัยเรียนโดยไม่เก็บเงินตามมาตรา 54 รัฐต้องดำเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย รัฐต้องดำเนินการให้เด็กเล็กได้รับการดูแลและพัฒนาก่อนเข้ารับการศึกษาตามวรรคหนึ่ง เพื่อพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม และสติปัญญาให้สมกับวัย โ… ตั้งกองทุนตามมาตรา 54 รัฐต้องดำเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย รัฐต้องดำเนินการให้เด็กเล็กได้รับการดูแลและพัฒนาก่อนเข้ารับการศึกษาตามวรรคหนึ่ง เพื่อพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม และสติปัญญาให้สมกับวัย โ… ภายในหนึ่งปี ระบบผลิตครู และปรับการเรียนการสอน - ฉ. เศรษฐกิจ: ความสามารถในการแข่งขัน ภาษีที่เป็นธรรม งบประมาณที่มีประสิทธิภาพ สหกรณ์และวิสาหกิจเพื่อสังคม - ช. ด้านอื่น: น้ำ การกระจายการถือครองที่ดิน ขยะ หลักประกันสุขภาพ และแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว
มาตรา 259–261: เส้นตายและแผนสำรอง
มาตรา 259 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๖๐ และมาตรา ๒๖๑ การปฏิรูปประเทศตามหมวดนี้ ให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยแผนและขั้นตอนการดำเนินการปฏิรูปประเทศซึ่งอย่างน้อยต้องมีวิธีการ จัดทำแผน การมีส่วนร่วมของประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ขั้นตอนในการดำเนินการปฏิรูปประเทศ การวัดผลการดำเนินการ และระยะเวลาดำเนินก… กำหนดให้มีกฎหมายว่าด้วยแผนและขั้นตอนการปฏิรูปประเทศ ซึ่งต้องมีวิธีทำแผน การมีส่วนร่วม ขั้นตอน การวัดผล และระยะเวลา ทุกด้านต้องเริ่มภายในหนึ่งปีนับแต่วันประกาศใช้รัฐธรรมนูญ และต้องระบุผลที่คาดว่าจะได้ภายในห้าปี กฎหมายนี้ต้องประกาศใช้ภายใน 120 วัน ระหว่างที่ยังไม่มี ให้หน่วยงานรัฐปฏิรูปไปพลางก่อนด้วยอำนาจที่มีอยู่
มาตรา 260 ในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายตามมาตรา ๒๕๘ ง. ด้านกระบวนการยุติธรรม (๔) ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่งซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง ประกอบด้วย (๑) ผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความซื่อสัตย์สุจริตและเที่ยงธรรมเป็นที่ประจักษ์และไม่เคยเป็น ข้าราชการตำรวจมาก่อน เป็นประธาน (๒) ผู้เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตำ… ปฏิรูปตำรวจตามมาตรา 258 ให้ดำเนินการปฏิรูปประเทศอย่างน้อยในด้านต่าง ๆ ให้เกิดผล ดังต่อไปนี้ ก. ด้านการเมือง (๑) ให้ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองรวมตลอดทั้งการตรวจสอบ การใช้อำนาจรัฐ รู้จักยอ… ง. (4) ให้ ครม. ตั้งคณะกรรมการ ประธานต้องเป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่ไม่เคยเป็นตำรวจ ฝั่งที่เป็นหรือเคยเป็นตำรวจต้องมีผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ และฝั่งผู้ทรงคุณวุฒิที่ไม่เคยเป็นตำรวจต้องมีจำนวนเท่ากับฝั่งตำรวจ บวกกับปลัดกระทรวงการคลัง ปลัดกระทรวงมหาดไทย ปลัดกระทรวงยุติธรรม เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรม และอัยการสูงสุด ต้องทำให้เสร็จในหนึ่งปี ถ้าไม่เสร็จ การแต่งตั้งโยกย้ายตำรวจต้องใช้หลักอาวุโสตามหลักเกณฑ์ที่ ครม. กำหนด
มาตรา 261 ในการปฏิรูปตามมาตรา ๒๕๘ จ. ด้านการศึกษา ให้มีคณะกรรมการที่มี ความเป็นอิสระคณะหนึ่งที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งดำเนินการศึกษาและจัดทำข้อเสนอแนะและร่างกฎหมาย ที่เกี่ยวข้องในการดำเนินการให้บรรลุเป้าหมายเพื่อเสนอคณะรัฐมนตรีดำเนินการต่อไป ให้คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งคณะกรรมการตามวรรคหนึ่งให้แล้วเ… ปฏิรูปการศึกษา ให้ ครม. ตั้งคณะกรรมการอิสระภายใน 60 วัน แล้วคณะกรรมการต้องเสนอข้อเสนอแนะและร่างกฎหมายภายในสองปี
ตรรกะของการออกแบบ: ผู้ร่างรู้ว่างานปฏิรูปมักถูกเลื่อน จึงใส่ทั้งเส้นตายและ "บทลงโทษตัวระบบ" ไว้ในตัว ตัวอย่างชัดที่สุดคือมาตรา 260 ในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายตามมาตรา ๒๕๘ ง. ด้านกระบวนการยุติธรรม (๔) ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่งซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง ประกอบด้วย (๑) ผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความซื่อสัตย์สุจริตและเที่ยงธรรมเป็นที่ประจักษ์และไม่เคยเป็น ข้าราชการตำรวจมาก่อน เป็นประธาน (๒) ผู้เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตำ… ถ้าปฏิรูปตำรวจไม่ทัน ระบบแต่งตั้งจะถูกบังคับให้ใช้หลักอาวุโส ซึ่งลดดุลพินิจของฝ่ายการเมือง
ตัวช่วยจำ: ก–ช เจ็ดด้าน และเลข 120 / 1 / 5
- เจ็ดด้านเรียงตามตัวอักษร ก ข ค ง จ ฉ ช ไม่ต้องท่องเลข ให้ท่องเป็นการเดินทางของคดีหนึ่งเรื่อง: การเมืองออกกฎ (ก) ข้าราชการนำไปใช้ (ข) กฎหมายเขียนไว้ (ค) ศาลและตำรวจบังคับใช้ (ง) โรงเรียนสร้างคนรุ่นต่อไป (จ) เศรษฐกิจจ่ายบิล (ฉ) แล้วที่เหลือคือน้ำ ดิน ขยะ สุขภาพ (ช)
- เส้นตายของมาตรา 259 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๖๐ และมาตรา ๒๖๑ การปฏิรูปประเทศตามหมวดนี้ ให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยแผนและขั้นตอนการดำเนินการปฏิรูปประเทศซึ่งอย่างน้อยต้องมีวิธีการ จัดทำแผน การมีส่วนร่วมของประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ขั้นตอนในการดำเนินการปฏิรูปประเทศ การวัดผลการดำเนินการ และระยะเวลาดำเนินก…: 120 วันมีกฎหมาย / 1 ปีเริ่มทุกด้าน / 5 ปีเห็นผล จำว่า "ร้อยยี่สิบวันเขียนแผน หนึ่งปีลงมือ ห้าปีตรวจการบ้าน"
- ตำรวจ (มาตรา 260 ในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายตามมาตรา ๒๕๘ ง. ด้านกระบวนการยุติธรรม (๔) ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่งซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง ประกอบด้วย (๑) ผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความซื่อสัตย์สุจริตและเที่ยงธรรมเป็นที่ประจักษ์และไม่เคยเป็น ข้าราชการตำรวจมาก่อน เป็นประธาน (๒) ผู้เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตำ…): หนึ่งปี ไม่ทันใช้อาวุโส / การศึกษา (มาตรา 261 ในการปฏิรูปตามมาตรา ๒๕๘ จ. ด้านการศึกษา ให้มีคณะกรรมการที่มี ความเป็นอิสระคณะหนึ่งที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งดำเนินการศึกษาและจัดทำข้อเสนอแนะและร่างกฎหมาย ที่เกี่ยวข้องในการดำเนินการให้บรรลุเป้าหมายเพื่อเสนอคณะรัฐมนตรีดำเนินการต่อไป ให้คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งคณะกรรมการตามวรรคหนึ่งให้แล้วเ…): 60 วันตั้งกรรมการ สองปีส่งงาน
ปฏิรูปทำจริงแค่ไหน: กฎหมายที่ออกมาตามหมวด 16
บางเส้นตายทำได้ทัน พ.ร.บ.แผนและขั้นตอนการดำเนินการปฏิรูปประเทศ พ.ศ. 2560 ออกมาในปีเดียวกับรัฐธรรมนูญ แผนปฏิรูปประเทศชุดแรกประกาศใช้ในปี 2561 และมีการปรับแผนอีกครั้งในปี 2564
ด้านการศึกษา มี พ.ร.บ.กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา พ.ศ. 2561 ซึ่งเป็นกองทุนที่มาตรา 54 รัฐต้องดำเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย รัฐต้องดำเนินการให้เด็กเล็กได้รับการดูแลและพัฒนาก่อนเข้ารับการศึกษาตามวรรคหนึ่ง เพื่อพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม และสติปัญญาให้สมกับวัย โ… และมาตรา 258 ให้ดำเนินการปฏิรูปประเทศอย่างน้อยในด้านต่าง ๆ ให้เกิดผล ดังต่อไปนี้ ก. ด้านการเมือง (๑) ให้ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองรวมตลอดทั้งการตรวจสอบ การใช้อำนาจรัฐ รู้จักยอ… จ. (2) สั่งให้ตั้ง ส่วนกฎหมายการศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ใช้เวลานานกว่าที่กำหนดมาก
ด้านตำรวจ กฎหมายตำรวจแห่งชาติฉบับใหม่ผ่านในปี 2565 ช้ากว่าเส้นตายหนึ่งปีของมาตรา 260 ในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายตามมาตรา ๒๕๘ ง. ด้านกระบวนการยุติธรรม (๔) ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่งซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง ประกอบด้วย (๑) ผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความซื่อสัตย์สุจริตและเที่ยงธรรมเป็นที่ประจักษ์และไม่เคยเป็น ข้าราชการตำรวจมาก่อน เป็นประธาน (๒) ผู้เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตำ… อยู่หลายปี ระหว่างนั้นจึงเกิดคำถามเรื่องการใช้หลักอาวุโสในการแต่งตั้งตามกลไกสำรองของมาตรานี้
ข้อสังเกตของนักวิชาการ: Apipol Sae-Tung (2025) ชี้ว่าแผนปฏิรูปเริ่มต้นจากองค์กรที่ คสช. แต่งตั้ง คือสภาปฏิรูปแห่งชาติ แล้วต่อด้วยสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ก่อนส่งต่อเป็นยุทธศาสตร์ชาติ ฝ่ายสนับสนุนตอบว่าการเขียนการปฏิรูปไว้ในรัฐธรรมนูญทำให้งานไม่ขาดช่วงเมื่อรัฐบาลเปลี่ยน ผู้เรียนควรแยกสองคำถามออกจากกัน: เนื้อหาการปฏิรูปดีหรือไม่ กับ ใครเป็นผู้กำหนดวาระการปฏิรูป
ทดสอบตัวเอง
สมาชิกสภาท้องถิ่นมาจากทางใด และผู้บริหารท้องถิ่นมาได้กี่ทาง
สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้งเสมอ ผู้บริหารมาได้สามทาง: เลือกตั้ง ความเห็นชอบของสภาท้องถิ่น หรือวิธีอื่นสำหรับท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของประชาชน
มาตรา 252 สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่นให้มาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาท้องถิ่นหรือในกรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จะให้มาโดยวิธีอื่นก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วม ของประชาชนด้วย ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือก…ประชาชนในท้องถิ่นเข้าชื่อกันทำอะไรได้บ้างตามรัฐธรรมนูญ
เสนอข้อบัญญัติท้องถิ่น และถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น ตามที่กฎหมายกำหนด
มาตรา 254 ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีสิทธิเข้าชื่อกัน เพื่อเสนอข้อบัญญัติหรือเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่น หรือผู้บริหารท้องถิ่นได้ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กฎหมายบัญญัติการกำกับดูแลท้องถิ่นของรัฐต่างจากการบังคับบัญชาอย่างไร
กำกับดูแลทำได้เพียงเท่าที่จำเป็นเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของคนในท้องถิ่นหรือของประเทศ ป้องกันทุจริต และให้ใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ใช่การสั่งการแบบหัวหน้ากับลูกน้อง
มาตรา 250 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ การจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะใดที…วาระแรกของการแก้รัฐธรรมนูญต้องได้เสียงเท่าไร
ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสองสภา และต้องมี ส.ว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามของ ส.ว. ทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ลงคะแนนเปิดเผยโดยเรียกชื่อ
มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ…เกณฑ์ใดมีเฉพาะในวาระสาม
ส.ส. จากพรรคที่ไม่มีรัฐมนตรี ประธานสภา หรือรองประธานสภา ต้องเห็นชอบไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของพรรคเหล่านั้นรวมกัน และเสียงรวมต้อง 'มากกว่า' กึ่งหนึ่ง
มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ…แก้ระบบเลือกตั้งปี 2564 ทำไมไม่ต้องทำประชามติ แต่การแก้มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… ต้องทำ
ระบบเลือกตั้งไม่อยู่ในรายการของมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… (8) ส่วนมาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… อยู่ในหมวด 15 ซึ่งอยู่ในรายการ
มาตรา 256 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๕๕ การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ให้กระทำได้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ… · มาตรา 83 สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวนห้าร้อยคน โดยเป็นสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวน สี่ร้อยคน และสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวนหนึ่งร้อยคน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้ใช้วิธีออกเสียงลงคะแนน โดยตรงและลับ โดยให้ใช้บัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู… · มาตรา 91 การคำนวณสัดส่วนผู้สมัครรับเลือกตั้งตามบัญชี รายชื่อของแต่ละพรรคการเมืองที่จะได้รับเลือกตั้ง ให้นำคะแนนที่แต่ละ พรรคการเมืองได้รับการเลือกตั้งมารวมกันทั้งประเทศแล้วคำนวณเพื่อแบ่ง จำนวนผู้ที่จะได้รับเลือกของแต่ละพรรคการเมือง เป็นสัดส่วนที่สัมพันธ์กัน โดยตรงกับจำนวนคะแนนรวมข้างต้น โ…การแก้ไขแบบใดทำไม่ได้เลย
การแก้ที่เปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ
มาตรา 255 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่เป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้ · มาตรา 1 ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้ถ้าปฏิรูปกฎหมายตำรวจไม่เสร็จในหนึ่งปี เกิดอะไรขึ้น
การแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการตำรวจต้องใช้หลักอาวุโสตามหลักเกณฑ์ที่ ครม. กำหนดและประกาศในราชกิจจานุเบกษา
มาตรา 260 ในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายตามมาตรา ๒๕๘ ง. ด้านกระบวนการยุติธรรม (๔) ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่งซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง ประกอบด้วย (๑) ผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความซื่อสัตย์สุจริตและเที่ยงธรรมเป็นที่ประจักษ์และไม่เคยเป็น ข้าราชการตำรวจมาก่อน เป็นประธาน (๒) ผู้เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตำ…- Constitution of the Kingdom of Thailand B.E. 2560, as amended B.E. 2564 (Thai text)
- Apipol Sae-Tung, 'Juridification, Legitimacy, and Authoritarian Survival in Thai Politics from the 2014 Military Coup', Asian Review 38(1) (2025)
- Khemthong Tonsakulrungruang, 'Entrenching the Minority: The Constitutional Court in Thailand's Political Conflict', Washington International Law Journal 26(2) (2017)
- Constitutional Court of Thailand, Ruling No. 4/2564 (11 March 2021)
- iLaw reporting on the 2021 amendment votes (ilaw.or.th)
- Referendum Act (No. 2) B.E. 2568, reported by InfoQuest and The Standard (October 2025)
- ConstitutionNet, 'Thailand's constitutional court rules three referendums required' (2025) and 'Thailand's 2026 Constitutional Referendum' (2026)
- Election Commission of Thailand results for the 8 February 2026 referendum, as compiled by Wikipedia ('2026 Thai constitutional referendum')
คู่มือนี้เป็นสื่อการเรียน ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก ข้อวิจารณ์เป็นความเห็นของผู้ที่ระบุชื่อ ไม่ใช่ข้อสรุปของแอป