องค์กรอิสระและองค์กรอัยการ
เมษายน 2562 ผู้สมัครที่ชนะการเลือกตั้งในเขต 8 เชียงใหม่ ถูก กกต. แจกใบส้ม เพราะเงิน 2,000 บาทกับนาฬิกาแขวนผนังหนึ่งเรือนที่ถวายพระในงานบุญช่วงหาเสียง เขาเสียสิทธิสมัครหนึ่งปี และเขตนั้นต้องเลือกตั้งใหม่ คนที่ตัดสินเรื่องนี้ไม่ใช่รัฐบาล ไม่ใช่สภา และไม่ใช่ศาล แต่เป็นองค์กรประเภทที่สี่ บทนี้อธิบายว่าองค์กรอิสระห้าองค์กรใช้แม่แบบเดียวกันอย่างไร ต่างกันตรงไหน และคำถามที่ไม่มีวันหายไป: ใครตรวจสอบผู้ตรวจสอบ
ในบทนี้
- องค์กรอิสระคืออะไร
- ทำไมต้องมีองค์กรที่ไม่ขึ้นกับใคร
- แม่แบบเดียวใช้ห้าองค์กร
- “เลือก ร้อง โกง เงิน สิทธิ” และ 7-3-9-7-7
- ตารางเทียบ: จำนวน ที่มา วาระ
- ตารางเทียบ: อำนาจหลัก
- ข้อยกเว้นจากแม่แบบที่ต้องจำ
- กกต.: ใบเหลือง ใบส้ม ใบแดง
- ใบส้มใบแรกของปี 2562 และราคาของความผิดพลาด
- การเลือก ส.ว. ปี 2567: กกต. คุมกติกาใหม่
- ผู้ตรวจการแผ่นดิน: ช่องร้องเรียนที่มีเส้นตาย
- ส่งศาลไหน: กับดักคลาสสิกของผู้ตรวจการแผ่นดิน
- ป.ป.ช.: ตำรวจของคนมีอำนาจ
- ห้ามลงสมัครตลอดชีวิต: คดีจริยธรรมของ ส.ส. คนหนึ่ง
- คดีนาฬิกาหรู: เมื่อผู้ตรวจสอบถูกตั้งคำถาม
- ใครตรวจสอบ ป.ป.ช.
- คตง. และผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน: สัญญาณเตือนไฟไหม้ทางการคลัง
- ตึกของผู้ตรวจที่ถล่มเอง
- กสม.: องค์กรที่ถูกให้คะแนนจากโลก
- จากระดับ A ลงไป B แล้วกลับมา A
- ล้างไพ่บางองค์กร เก็บไว้บางองค์กร
- ใครให้ความเห็นชอบผู้ตรวจสอบ: วุฒิสภาชุดแรก
- หมวด 13 องค์กรอัยการ: อิสระในการสั่งคดี
- คดีบอส: อิสระในการสั่งคดี กับคำถามจากสังคม
- วงจรการตรวจสอบ: ทุกคนถูกใครสักคนตรวจ
- ตัวเลขเล็ก ๆ ที่ต้องจำให้แม่น
- ทดสอบตัวเอง
องค์กรอิสระคืออะไร
มาตรา 215 องค์กรอิสระเป็นองค์กรที่จัดตั้งขึ้นให้มีความอิสระในการปฏิบัติหน้าที่ ให้เป็นไป ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมาย การปฏิบัติหน้าที่และการใช้อำนาจขององค์กรอิสระต้องเป็นไปโดยสุจริต เที่ยงธรรม กล้าหาญ และปราศจากอคติทั้งปวงในการใช้ดุลพินิจ นิยามสั้น ๆ ว่าองค์กรอิสระเป็นองค์กรที่ตั้งขึ้นให้มีความอิสระในการปฏิบัติหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมาย และต้องใช้อำนาจโดยสุจริต เที่ยงธรรม กล้าหาญ และปราศจากอคติ
รัฐธรรมนูญ 2560 มีองค์กรอิสระห้าองค์กร - คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) มาตรา 222 คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลดังต่อไปนี้ (๑) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่าง ๆ ที่จะยังประโยชน์แก่การบริหารและจัดการ การเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็น… ถึง 227 - ผู้ตรวจการแผ่นดิน มาตรา 228 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีจำนวนสามคนซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ และมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินไม่ต่ำกว่าอธิบดีห… ถึง 231 - คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) มาตรา 232 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติประกอบด้วย กรรมการจำนวนเก้าคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา โดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ด้านกฎ… ถึง 237 - คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน (คตง.) มาตรา 238 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน… ถึง 245 - คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) มาตรา 246 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์… ถึง 247
องค์กรอัยการ (มาตรา 248 องค์กรอัยการมีหน้าที่และอำนาจตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญและกฎหมาย พนักงานอัยการมีอิสระในการพิจารณาสั่งคดีและการปฏิบัติหน้าที่ให้เป็นไปโดยรวดเร็ว เที่ยงธรรม และปราศจากอคติทั้งปวง และไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง การบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการดำเนินการอื่นขององค์กรอัยการให…) อยู่หมวดแยกของตัวเอง มีความอิสระ แต่ไม่ใช่องค์กรอิสระตามหมวด 12 และศาลรัฐธรรมนูญก็ไม่ใช่องค์กรอิสระ แม้จะใช้กติกาหลายข้อร่วมกัน เส้นแบ่งนี้ต้องจำให้แม่น
องค์กรเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดในยุครัฐธรรมนูญ 2540 ผู้ร่างตั้ง กกต. และ ป.ป.ช. ให้อยู่นอกทั้งฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหาร ส่วนผู้ตรวจการแผ่นดินตั้งขึ้นตามกฎหมายปี 2542 (เริ่มทำงานจริงปี 2543) ในชื่อ “ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา” และกลายเป็นองค์กรอิสระเต็มตัวในรัฐธรรมนูญ 2550
ทำไมต้องมีองค์กรที่ไม่ขึ้นกับใคร
ลองนึกถึงคอนโดที่นิติบุคคลเป็นของคนที่ถือห้องมากที่สุด แล้วคนคนเดียวกันนั้นก็เป็นผู้ตรวจบัญชีค่าส่วนกลาง เป็นคนนับคะแนนในที่ประชุมเจ้าของร่วม และเป็นคนรับเรื่องร้องเรียน เจ้าของห้องที่เหลือจะไม่เชื่ออะไรสักอย่าง
รัฐก็เป็นแบบนั้น ห่วงโซ่คือ - รัฐบาลมาจากเสียงข้างมากในสภา และคุมกระทรวงทั้งหมด - ถ้าคนนับคะแนนเลือกตั้ง คนตรวจเงินแผ่นดิน และคนสอบสวนการทุจริตอยู่ใต้กระทรวง รัฐบาลก็ตรวจตัวเอง - ดังนั้นงานสี่ประเภทจึงถูกยกออกมานอกสายบังคับบัญชาของรัฐบาล คือ กรรมการกีฬา (กกต.) ผู้ตรวจบัญชี (คตง.) ตำรวจตรวจคนมีอำนาจ (ป.ป.ช.) และช่องร้องเรียน (ผู้ตรวจการแผ่นดิน กสม.) - แต่ทันทีที่องค์กรไม่ขึ้นกับรัฐบาล มันก็ไม่ขึ้นกับผู้เลือกตั้งด้วย
นี่คือความตึงที่ฝังอยู่ในหมวดนี้ทั้งหมด ยิ่งอิสระมาก ยิ่งรับผิดชอบต่อประชาชนน้อย ทุกกติกาในหมวด 12 คือความพยายามหาจุดสมดุลระหว่างสองขั้วนี้
แม่แบบเดียวใช้ห้าองค์กร
จำแม่แบบให้ได้ก่อน แล้วจำข้อยกเว้น จะประหยัดแรงกว่าท่องทีละองค์กรมาก
หนึ่ง คุณสมบัติทั่วไป (มาตรา 216 นอกจากคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามตามที่บัญญัติไว้เป็นการเฉพาะในส่วน ที่ว่าด้วยองค์กรอิสระแต่ละองค์กรแล้ว ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะ ต้องห้ามทั่วไปดังต่อไปนี้ด้วย (๑) มีอายุไม่ต่ำกว่าสี่สิบห้าปี แต่ไม่เกินเจ็ดสิบปี (๒) มีคุณสมบัติตามมาตรา ๒๐๑ (๑) (๓) (…) อายุไม่ต่ำกว่า 45 ปีแต่ไม่เกิน 70 ปี มีสัญชาติไทยโดยการเกิด จบปริญญาตรี ซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ สุขภาพดี (ยืมจากมาตรา 201 ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญต้องมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ด้วย (๑) มีสัญชาติไทยโดยการเกิด (๒) มีอายุไม่ต่ำกว่าสี่สิบห้าปี แต่ไม่ถึงหกสิบแปดปีในวันที่ได้รับการคัดเลือกหรือวันสมัครเข้ารับ การสรรหา (๓) สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า (๔) มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ (๕) ม…) และไม่มีลักษณะต้องห้ามแบบเดียวกับตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ (มาตรา 202 ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญต้องไม่มีลักษณะต้องห้าม ดังต่อไปนี้ (๑) เป็นหรือเคยเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญหรือผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระใด (๒) ลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๙๘ (๑) (๒) (๓) (๔) (๕) (๖) (๗) (๘) (๙) (๑๐) (๑๑) (๑๗) หรือ (๑๘) (๓) เคยได้รับโทษจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก เว้นแต่ใน…) เช่น ไม่เป็นสมาชิกพรรคหรือนักการเมืองในสิบปีก่อน
สอง คณะกรรมการสรรหา (มาตรา 217 เมื่อมีกรณีที่จะต้องสรรหาผู้สมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ดำรงตำแหน่ง ในองค์กรอิสระนอกจากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหา ตามมาตรา ๒๐๓ ที่จะดำเนินการสรรหา เว้นแต่กรรมการสรรหาตามมาตรา ๒๐๓ (๔) ให้ประกอบด้วย บุคคลซึ่งแต่งตั้งโดยศาลรัฐธรรมนูญและอ…) ใช้คณะเดียวกับที่สรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 203 เมื่อมีกรณีที่จะต้องสรรหาผู้สมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหา ซึ่งประกอบด้วย (๑) ประธานศาลฎีกา เป็นประธานกรรมการ (๒) ประธานสภาผู้แทนราษฎร และผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร เป็นกรรมการ (๓) ประธานศาลปกครองสูงสุด เป็นกรรมการ (๔) บ… ยกเว้นที่นั่งขององค์กรอิสระ ให้เป็นผู้ที่ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระอื่นแต่งตั้ง องค์กรที่กำลังสรรหาไม่ได้ส่งคนของตัวเอง เพราะไม่ควรเลือกคนมาสืบทอดตัวเอง
สาม วุฒิสภาเห็นชอบ ด้วยคะแนนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกที่มีอยู่ แล้วพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา (มาตรา 204 ผู้ได้รับการคัดเลือกหรือสรรหาเพื่อแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของวุฒิสภา ในกรณีที่วุฒิสภาไม่ให้ความเห็นชอบผู้ได้รับการสรรหาหรือคัดเลือกรายใด ให้ดำเนินการสรรหา หรือคั… ที่มาตรา 217 เมื่อมีกรณีที่จะต้องสรรหาผู้สมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ดำรงตำแหน่ง ในองค์กรอิสระนอกจากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหา ตามมาตรา ๒๐๓ ที่จะดำเนินการสรรหา เว้นแต่กรรมการสรรหาตามมาตรา ๒๐๓ (๔) ให้ประกอบด้วย บุคคลซึ่งแต่งตั้งโดยศาลรัฐธรรมนูญและอ… นำมาใช้)
สี่ วาระเจ็ดปี วาระเดียว (มาตรา 223 กรรมการการเลือกตั้งมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ในระหว่างที่กรรมการการเลือกตั้งพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ และยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการ การเลือกตั้งแทนตำแหน่งที่ว่าง ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งเท่าที่เหลืออยู่ปฏิบัติ…, 229, 233, 239, 246)
ห้า พ้นตำแหน่ง (มาตรา 218 นอกจากการพ้นจากตำแหน่งตามวาระ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระพ้นจาก ตำแหน่งเมื่อ (๑) ตาย (๒) ลาออก (๓) ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามทั่วไปตามมาตรา ๒๑๖ หรือขาดคุณสมบัติ หรือมีลักษณะต้องห้ามเฉพาะตามมาตรา ๒๒๒ มาตรา ๒๒๘ มาตรา ๒๓๒ มาตรา ๒๓๘ หรือ ตามมาตรา ๒๔๖ วรรคสอง และตามกฎหมายที่ตราข…) เมื่อตาย ลาออก ขาดคุณสมบัติ หรือมีลักษณะต้องห้าม และถ้าเกิดข้อสงสัย คณะกรรมการสรรหาเป็นผู้ชี้ขาด
หก จริยธรรมร่วม (มาตรา 219 ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกำหนดมาตรฐานทางจริยธรรม ขึ้นใช้บังคับแก่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ และเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วให้ใช้บังคับได้ ทั้งนี้ มาตรฐ…) ศาลรัฐธรรมนูญกับองค์กรอิสระร่วมกันเขียนมาตรฐานทางจริยธรรม ใช้กับตัวเอง และใช้กับ ส.ส. ส.ว. และคณะรัฐมนตรีด้วย
เจ็ด มีสำนักงานของตัวเอง (มาตรา 220 ให้องค์กรอิสระแต่ละแห่ง นอกจากคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน มีหน่วยงาน ที่รับผิดชอบงานธุรการ ดำเนินการ และอำนวยความสะดวก เพื่อให้องค์กรอิสระบรรลุภารกิจและหน้าที่ ตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ กฎหมาย และเป็นไปตามมติหรือแนวทางที่องค์กรอิสระกำหนด โดยให้มี หัวหน้าหน่วยงานคนหนึ่งซึ่งแต่งตั้ง…) และต้องช่วยเหลือกัน ถ้าเห็นการกระทำผิดที่อยู่ในอำนาจองค์กรอื่น ต้องแจ้งองค์กรนั้น (มาตรา 221 ในการปฏิบัติหน้าที่ ให้องค์กรอิสระร่วมมือและช่วยเหลือกันเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย ในการปฏิบัติหน้าที่ของแต่ละองค์กร และถ้าองค์กรอิสระใดเห็นว่ามีผู้กระทำการอันไม่ชอบด้วยกฎหมาย แต่อยู่ในหน้าที่และอำนาจขององค์กรอิสระอื่น ให้แจ้งองค์กรอิสระนั้นทราบเพื่อดำเนินการตามหน้าที่ และอำนาจต่อไป)
“เลือก ร้อง โกง เงิน สิทธิ” และ 7-3-9-7-7
ห้าองค์กรเรียงตามรัฐธรรมนูญ จำเป็นห้าคำ - เลือก = กกต. 7 คน - ร้อง = ผู้ตรวจการแผ่นดิน 3 คน - โกง = ป.ป.ช. 9 คน - เงิน = คตง. 7 คน - สิทธิ = กสม. 7 คน
ตัวเลข 7-3-9-7-7 จำง่ายขึ้นถ้าผูกกับลักษณะงาน (เป็นเครื่องช่วยจำ ไม่ใช่เหตุผลที่ผู้ร่างประกาศไว้) ผู้ตรวจการแผ่นดินมีน้อยที่สุด สอดคล้องกับที่งานหลักคือเสนอแนะ ไม่ได้ลงมติลงโทษใคร ป.ป.ช. มีมากที่สุดเท่ากับศาลรัฐธรรมนูญ สอดคล้องกับที่ต้องลงมติชี้มูลคนที่มีอำนาจที่สุดในประเทศ
ส่วนวาระ จำว่า “เจ็ดปี วาระเดียว ทุกองค์กร” ไม่มีข้อยกเว้นในหมวดนี้ ยกเว้นผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ซึ่งเป็นตำแหน่งแยก และวาระเป็นไปตาม พ.ร.ป.
ตารางเทียบ: จำนวน ที่มา วาระ
| กกต. มาตรา 222 คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลดังต่อไปนี้ (๑) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่าง ๆ ที่จะยังประโยชน์แก่การบริหารและจัดการ การเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็น… · มาตรา 223 กรรมการการเลือกตั้งมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ในระหว่างที่กรรมการการเลือกตั้งพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ และยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการ การเลือกตั้งแทนตำแหน่งที่ว่าง ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งเท่าที่เหลืออยู่ปฏิบัติ… | 7 คน: สรรหา 5 + ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเลือก 2 · วุฒิสภาเห็นชอบ · 7 ปี วาระเดียว / 7: 5 selected + 2 chosen by the Supreme Court plenary · Senate approval · 7 years, one term |
| ผู้ตรวจการแผ่นดิน มาตรา 228 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีจำนวนสามคนซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ และมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินไม่ต่ำกว่าอธิบดีห… · มาตรา 229 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว | 3 คน: บริหารราชการระดับอธิบดี ≥ 5 ปี 2 + กิจการสาธารณะ ≥ 20 ปี 1 · 7 ปี วาระเดียว / 3: 2 with ≥ 5 years at director-general level + 1 with ≥ 20 years in public-interest work · 7 years, one term |
| ป.ป.ช. มาตรา 232 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติประกอบด้วย กรรมการจำนวนเก้าคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา โดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ด้านกฎ… · มาตรา 233 กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปี นับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ในระหว่างที่กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ และยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการแทนตำแหน่งที่ว่าง ให้กรรมการเท่าท… | 9 คน: สรรหา ตามคุณสมบัติ 7 แบบ · 7 ปี วาระเดียว / 9: selected, meeting one of 7 qualification routes · 7 years, one term |
| คตง. มาตรา 238 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน… · มาตรา 239 กรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว | 7 คน: สรรหา ประสบการณ์ ≥ 10 ปี · 7 ปี วาระเดียว / 7: selected, ≥ 10 years' relevant experience · 7 years, one term |
| ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน มาตรา 241 ให้มีผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินคนหนึ่งซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภาโดยได้รับการเสนอชื่อจากคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามเช่นเดียวกับกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ได้รับการเสนอชื่อเพื่อแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการตร… · มาตรา 243 ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินมีความเป็นอิสระในการปฏิบัติหน้าที่โดยรับผิดชอบ ต่อคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน และเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดของหน่วยธุรการของคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิน วาระการดำรงตำแหน่ง การพ้นจากตำแหน่ง และการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ให้เป็นไปตามพระราชบัญญ… | 1 คน: คตง. เสนอชื่อ วุฒิสภาเห็นชอบ วาระตาม พ.ร.ป. / 1: nominated by the SAC, Senate approval, term set by organic act |
| กสม. มาตรา 246 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์… | 7 คน: สรรหาตาม พ.ร.ป. โดยผู้แทนองค์กรเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนต้องมีส่วนร่วม · 7 ปี วาระเดียว / 7: selected under its own organic act with human-rights NGO participation · 7 years, one term |
| อายุ (ทุกองค์กร) มาตรา 216 นอกจากคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามตามที่บัญญัติไว้เป็นการเฉพาะในส่วน ที่ว่าด้วยองค์กรอิสระแต่ละองค์กรแล้ว ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะ ต้องห้ามทั่วไปดังต่อไปนี้ด้วย (๑) มีอายุไม่ต่ำกว่าสี่สิบห้าปี แต่ไม่เกินเจ็ดสิบปี (๒) มีคุณสมบัติตามมาตรา ๒๐๑ (๑) (๓) (… | 45–70 |
| วุฒิสภาเห็นชอบ (ทุกองค์กร) มาตรา 204 ผู้ได้รับการคัดเลือกหรือสรรหาเพื่อแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของวุฒิสภา ในกรณีที่วุฒิสภาไม่ให้ความเห็นชอบผู้ได้รับการสรรหาหรือคัดเลือกรายใด ให้ดำเนินการสรรหา หรือคั… · มาตรา 217 เมื่อมีกรณีที่จะต้องสรรหาผู้สมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ดำรงตำแหน่ง ในองค์กรอิสระนอกจากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหา ตามมาตรา ๒๐๓ ที่จะดำเนินการสรรหา เว้นแต่กรรมการสรรหาตามมาตรา ๒๐๓ (๔) ให้ประกอบด้วย บุคคลซึ่งแต่งตั้งโดยศาลรัฐธรรมนูญและอ… · มาตรา 241 ให้มีผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินคนหนึ่งซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภาโดยได้รับการเสนอชื่อจากคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามเช่นเดียวกับกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ได้รับการเสนอชื่อเพื่อแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการตร… | ≥ กึ่งหนึ่งของ ส.ว. ที่มีอยู่ / at least half of sitting senators |
ตารางเทียบ: อำนาจหลัก
| กกต. มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ… · มาตรา 225 ก่อนประกาศผลการเลือกตั้งหรือการเลือก ถ้ามีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่า การเลือกตั้งหรือการเลือกนั้นมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีอำนาจ สั่งให้มีการเลือกตั้งหรือการเลือกใหม่ในหน่วยเลือกตั้งหรือเขตเลือกตั้งนั้น ถ้าผู้กระทำการนั้นเป็นผู้สมัคร รับเลือกตั้ง… · มาตรา 226 เมื่อมีการดำเนินการตามมาตรา ๒๒๕ หรือภายหลังการประกาศผลการเลือกตั้ง หรือการเลือกแล้ว มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งหรือผู้สมัครรับเลือกผู้ใดกระทำการทุจริต ในการเลือกตั้งหรือการเลือกหรือรู้เห็นกับการกระทำของบุคคลอื่น ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งยื่นคำร้อง ต่อศาลฎีกาเพื… | จัดและควบคุมการเลือกตั้ง ส.ส. การเลือก ส.ว. เลือกตั้งท้องถิ่น และประชามติ · สั่งเลือกตั้งใหม่ · ระงับสิทธิสมัคร ≤ 1 ปี · ยื่นศาลฎีกาเพิกถอนสิทธิ · ดูแลพรรคการเมือง / Runs and supervises House, Senate, local elections and referendums · orders re-runs · suspends candidacy up to 1 year · asks the Supreme Court to revoke rights · oversees parties |
| ผู้ตรวจการแผ่นดิน มาตรา 230 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) เสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีการปรับปรุงกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่ง หรือขั้นตอนการปฏิบัติงานใด ๆ บรรดาที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนหรือความไม่เป็นธรรม แก่ประชาชน หรือเป็นภาระแก่ประชาชนโดยไม่จำเป็นหรือเกิ… · มาตรา 231 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา ๒๓๐ ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจเสนอเรื่อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองได้เมื่อเห็นว่ามีกรณี ดังต่อไปนี้ (๑) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้เสนอเรื่อง พร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ และให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยโดยไม่ชัก… | แก้ความเดือดร้อนจากหน่วยงานรัฐ · เสนอแก้กฎหมาย กฎ ขั้นตอน · แจ้ง ครม. เรื่องหมวด 5 · ส่งศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครอง / Relieves hardship caused by state agencies · recommends fixing laws, rules, procedures · reports Chapter 5 failures to the Cabinet · refers to the Constitutional or Administrative Court |
| ป.ป.ช. มาตรา 234 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ไต่สวนและมีความเห็นกรณีมีการกล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ร่ำรวย ผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจปฏ… · มาตรา 235 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๓๖ ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยหรือมีการกล่าวหาว่า ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเฉพาะที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกัน และปราบปรามการทุจริต ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ตามมา… | ไต่สวนผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ องค์กรอิสระ ผู้ว่าการ สตง. · ไต่สวนเจ้าหน้าที่รัฐ · บัญชีทรัพย์สินและหนี้สิน / Investigates politicians, Constitutional Court judges, organ members, the Auditor-General · investigates state officials · asset and liability declarations |
| คตง. และผู้ว่าการ มาตรา 240 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) วางนโยบายการตรวจเงินแผ่นดิน (๒) กำหนดหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน (๓) กำกับการตรวจเงินแผ่นดินให้เป็นไปตาม (๑) และ (๒) และกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงิน การคลังของรัฐ (๔) ให้คำปรึกษา แนะนำ หรือเสนอแนะเกี่ยวกับการ… · มาตรา 242 ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินปฏิบัติหน้าที่โดยเที่ยงธรรม เป็นกลาง และปราศจาก อคติทั้งปวงในการใช้ดุลพินิจ โดยมีหน้าที่และอำนาจดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจเงินแผ่นดินตามนโยบายการตรวจเงินแผ่นดินและหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับ การตรวจเงินแผ่นดินที่คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินกำหนด และตามกฎหมายว่าด้ว… · มาตรา 244 ในกรณีที่มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าการใช้จ่ายเงินแผ่นดินมีพฤติการณ์อันเป็น การทุจริตต่อหน้าที่ จงใจปฏิบัติหน้าที่หรือใช้อำนาจขัดต่อบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย หรืออาจทำให้การเลือกตั้งมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม และเป็นกรณีที่ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ไม่มีอำนาจจะดำเนิ… · มาตรา 245 เพื่อประโยชน์ในการระงับหรือยับยั้งความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นแก่การเงินการคลัง ของรัฐ ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเสนอผลการตรวจสอบการกระทำที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยวินัย การเงินการคลังของรัฐและอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่การเงินการคลังของรัฐอย่างร้ายแรง ต่อคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิ… | วางนโยบายและมาตรฐานการตรวจเงิน · ลงโทษทางปกครองตามวินัยการเงินการคลัง · ตรวจผลสัมฤทธิ์ · ส่งเรื่องให้ ป.ป.ช. หรือ กกต. / Sets audit policy and standards · imposes administrative penalties under fiscal-discipline law · performance audits · refers matters to the NACC or EC |
| กสม. มาตรา 247 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจสอบและรายงานข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางที่เหมาะสมในการป้องกันหรือแก้ไขการละเมิดสิทธิมนุษยชน รวมทั้ง การเยียวยาผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิ… | ตรวจสอบรายงานการละเมิดสิทธิ · รายงานสถานการณ์ต่อรัฐสภาและ ครม. · เสนอแก้กฎหมาย · ชี้แจงรายงานที่ไม่ถูกต้อง / Examines and reports rights violations · reports the human-rights situation to Parliament and Cabinet · proposes legal reform · corrects inaccurate reports |
ข้อยกเว้นจากแม่แบบที่ต้องจำ
- กกต. ไม่ได้มาจากการสรรหาทั้งหมด 2 ใน 7 คนมาจากที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเลือก ต้องเคยเป็นอธิบดีผู้พิพากษาหรืออธิบดีอัยการขึ้นไปไม่น้อยกว่า 5 ปี (มาตรา 222 คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลดังต่อไปนี้ (๑) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่าง ๆ ที่จะยังประโยชน์แก่การบริหารและจัดการ การเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็น…) เหตุผลคือการเลือกตั้งต้องการคนที่ชั่งพยานหลักฐานเป็น ส่วนอีก 5 คนต้องมีคุณสมบัติแบบเดียวกับ ป.ป.ช. หรือทำงานภาคประชาสังคมมาไม่น้อยกว่า 20 ปี
- กสม. ไม่ใช้คณะกรรมการสรรหาตามมาตรา 217 เมื่อมีกรณีที่จะต้องสรรหาผู้สมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ดำรงตำแหน่ง ในองค์กรอิสระนอกจากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหา ตามมาตรา ๒๐๓ ที่จะดำเนินการสรรหา เว้นแต่กรรมการสรรหาตามมาตรา ๒๐๓ (๔) ให้ประกอบด้วย บุคคลซึ่งแต่งตั้งโดยศาลรัฐธรรมนูญและอ… แต่ไปตาม พ.ร.ป. ของตัวเอง และต้องให้ผู้แทนองค์กรเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนมีส่วนร่วม (มาตรา 246 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์…) เพราะมาตรฐานสากลของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติให้น้ำหนักกับความหลากหลายของผู้สรรหา
- คตง. มีสองชั้น คณะกรรมการ 7 คนวางนโยบาย ส่วนผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเป็นคนทำงานตรวจจริง เป็นหัวหน้าสำนักงาน และรับผิดชอบต่อคณะกรรมการ (มาตรา 241 ให้มีผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินคนหนึ่งซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภาโดยได้รับการเสนอชื่อจากคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามเช่นเดียวกับกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ได้รับการเสนอชื่อเพื่อแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการตร… ถึง 243) คตง. จึงเป็นองค์กรเดียวที่มาตรา 220 ให้องค์กรอิสระแต่ละแห่ง นอกจากคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน มีหน่วยงาน ที่รับผิดชอบงานธุรการ ดำเนินการ และอำนวยความสะดวก เพื่อให้องค์กรอิสระบรรลุภารกิจและหน้าที่ ตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ กฎหมาย และเป็นไปตามมติหรือแนวทางที่องค์กรอิสระกำหนด โดยให้มี หัวหน้าหน่วยงานคนหนึ่งซึ่งแต่งตั้ง… ไม่ได้ให้ตั้งหัวหน้าหน่วยธุรการแยก
- จำนวนขั้นต่ำที่ยังทำงานได้ต่างกัน กกต. เหลือไม่ถึง 4 คน ทำได้เฉพาะเรื่องจำเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ (มาตรา 223 กรรมการการเลือกตั้งมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ในระหว่างที่กรรมการการเลือกตั้งพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ และยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการ การเลือกตั้งแทนตำแหน่งที่ว่าง ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งเท่าที่เหลืออยู่ปฏิบัติ…) ป.ป.ช. เหลือไม่ถึง 5 คน ทำงานต่อไม่ได้ (มาตรา 233 กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปี นับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ในระหว่างที่กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ และยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการแทนตำแหน่งที่ว่าง ให้กรรมการเท่าท…)
- กกต. มีความคุ้มกัน ระหว่างที่พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งหรือประกาศประชามติมีผล ห้ามจับ คุมขัง หรือหมายเรียกกรรมการไปสอบสวน เว้นแต่ได้รับอนุญาตจาก กกต. หรือจับขณะกระทำผิด (มาตรา 227 ในระหว่างที่พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือการเลือกสมาชิกวุฒิสภา หรือเมื่อประกาศให้มีการออกเสียงประชามติ มีผลใช้บังคับ ห้ามมิให้จับ คุมขัง หรือหมายเรียกตัวกรรมการการเลือกตั้งไปสอบสวน เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการ การเลือกตั้ง หรือในกรณีที่จับในขณะกระทำค…) เพื่อไม่ให้ใครกำจัดกรรมการกลางสนาม
กกต.: ใบเหลือง ใบส้ม ใบแดง
ศัพท์ใบสีเป็นภาษาพูด ไม่มีในตัวบท แต่ช่วยจำว่าอำนาจไหนเป็นของใคร
ใบเหลือง ก่อนประกาศผล ถ้ามีหลักฐานอันควรเชื่อว่าการเลือกตั้งไม่สุจริตหรือเที่ยงธรรม กกต. สั่งเลือกตั้งใหม่ในหน่วยหรือเขตนั้นได้ (มาตรา 225 ก่อนประกาศผลการเลือกตั้งหรือการเลือก ถ้ามีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่า การเลือกตั้งหรือการเลือกนั้นมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีอำนาจ สั่งให้มีการเลือกตั้งหรือการเลือกใหม่ในหน่วยเลือกตั้งหรือเขตเลือกตั้งนั้น ถ้าผู้กระทำการนั้นเป็นผู้สมัคร รับเลือกตั้ง…)
ใบส้ม ถ้าผู้กระทำเป็นผู้สมัครเองหรือรู้เห็น กกต. สั่งระงับสิทธิสมัครรับเลือกตั้งชั่วคราวได้ไม่เกินหนึ่งปี (มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ… (4) และ 225) และคำสั่งก่อนประกาศผลนี้เป็นที่สุด
ใบแดง การเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้ง กกต. ทำเองไม่ได้ ต้องยื่นศาลฎีกา ศาลใช้สำนวนของ กกต. เป็นหลักและไต่สวนเพิ่มได้ ถ้าศาลเห็นว่าผิด เพิกถอนสิทธิ 10 ปี และระหว่างที่ศาลรับคำร้องไว้ ส.ส. หรือ ส.ว. ผู้นั้นต้องหยุดปฏิบัติหน้าที่ สำหรับการเลือกตั้งท้องถิ่น ศาลอุทธรณ์เป็นผู้ตัดสินและเป็นที่สุด (มาตรา 226 เมื่อมีการดำเนินการตามมาตรา ๒๒๕ หรือภายหลังการประกาศผลการเลือกตั้ง หรือการเลือกแล้ว มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งหรือผู้สมัครรับเลือกผู้ใดกระทำการทุจริต ในการเลือกตั้งหรือการเลือกหรือรู้เห็นกับการกระทำของบุคคลอื่น ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งยื่นคำร้อง ต่อศาลฎีกาเพื…)
ตรรกะของการแบ่งอำนาจ โทษที่หนักและยาวนานต้องผ่านศาล ส่วนโทษเบาและเร่งด่วนให้ กกต. ทำได้เองเพราะการเลือกตั้งรอไม่ได้ นอกจากนี้ กกต. ยังจัดการเลือกตั้งท้องถิ่นและประชามติ ดูแลพรรคการเมือง (มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ…) และเป็นผู้ยื่นคำร้องยุบพรรคตาม พ.ร.ป. ว่าด้วยพรรคการเมือง เช่นกรณีพรรคอนาคตใหม่และพรรคก้าวไกล
ใบส้มใบแรกของปี 2562 และราคาของความผิดพลาด
หลังการเลือกตั้ง 24 มีนาคม 2562 กกต. ให้ใบส้มแก่นายสุรพล เกียรติไชยากร ผู้สมัครพรรคเพื่อไทยที่ชนะในเขต 8 เชียงใหม่ จากการถวายเงิน 2,000 บาทและนาฬิกาแขวนผนังแก่พระในงานบุญช่วงที่กฎหมายเลือกตั้งมีผลแล้ว เขายอมรับว่าถวายจริง แต่ปฏิเสธว่าไม่ได้มุ่งหาเสียง เขตนั้นต้องเลือกตั้งใหม่ และผู้สมัครพรรคอนาคตใหม่ชนะ คะแนนกว่าห้าหมื่นเสียงที่เขาได้ไม่ถูกนับรวมในการคำนวณ ส.ส. บัญชีรายชื่อของพรรค
ต่อมา กกต. ยื่นศาลฎีกาให้เพิกถอนสิทธิ Khaosod English รายงานเมื่อกันยายน 2563 ว่าศาลฎีกายกคำร้อง เขาจึงฟ้องเรียกค่าเสียหายจาก กกต. ราว 70 ล้านบาท ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ให้ กกต. ชดใช้ แต่เดือนมีนาคม 2569 ศาลฎีกากลับคำพิพากษาและยกฟ้อง โดยเห็นว่า กกต. ใช้อำนาจตามกฎหมายและไม่มีเจตนากลั่นแกล้ง
คดีนี้สอนสองเรื่อง หนึ่ง อำนาจใบส้มเร็วและแรง เพราะคำสั่งก่อนประกาศผลเป็นที่สุด สอง เมื่อองค์กรที่ใช้อำนาจเร็วตัดสินผิด ผลกระทบไม่ได้ตกกับผู้สมัครคนเดียว แต่เปลี่ยนจำนวนที่นั่งของพรรคและเสียงของผู้เลือกตั้งทั้งเขต นี่คือความตึงระหว่างความเร็วกับความถูกต้อง
การเลือก ส.ว. ปี 2567: กกต. คุมกติกาใหม่
วุฒิสภาชุดแรก 250 คนตามบทเฉพาะกาลมาตรา 269 ในวาระเริ่มแรก ให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยห้าสิบคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติถวายคำแนะนำ โดยในการสรรหา และแต่งตั้งให้ดำเนินการตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้มีคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาคณะหนึ่งซึ่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ แต่… มาจากการแต่งตั้งตามคำแนะนำของ คสช. เมื่อครบวาระปี 2567 กกต. จัดการเลือก ส.ว. ตามมาตรา 107 วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยคน ซึ่งมาจากการเลือกกันเอง ของบุคคลซึ่งมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพ ลักษณะ หรือประโยชน์ร่วมกัน หรือทำงาน หรือเคยทำงานด้านต่าง ๆ ที่หลากหลายของสังคม โดยในการแบ่งกลุ่มต้องแบ่งในลักษณะที่ทำให้ประชาชน ซึ่งมีสิทธิสมัครรับเลือกทุกคนสามารถอ… เป็นครั้งแรก ผู้สมัครแบ่งเป็น 20 กลุ่มอาชีพและสังคม เลือกกันเองสามระดับ คืออำเภอ จังหวัด และประเทศ ได้กลุ่มละ 10 คน รวม 200 คน ประชาชนทั่วไปไม่ได้ลงคะแนน มีเพียงผู้สมัครที่เลือกกันเอง
กกต. ประกาศรับรองผล 200 คนเมื่อ 10 กรกฎาคม 2567 แม้ยังมีเรื่องร้องเรียนค้างอยู่จำนวนมาก Khaosod English และ International IDEA รายงานข้อกังวลเรื่องการจัดตั้งคะแนนและกติกาที่ซับซ้อน ฝ่าย กกต. ให้เหตุผลว่ากฎหมายให้รับรองผลก่อนได้ และยังตรวจสอบต่อภายหลังได้
เหตุที่เรื่องนี้อยู่ในบทองค์กรอิสระ วุฒิสภาชุดนี้คือผู้ถือกุญแจให้ความเห็นชอบตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและกรรมการองค์กรอิสระรุ่นต่อไป กกต. จึงจัดการเลือกคนที่จะมาเห็นชอบ กกต. ชุดถัดไป วงจรนี้คือเหตุผลที่ความน่าเชื่อถือของการเลือก ส.ว. สำคัญเกินกว่าตัววุฒิสภาเอง
ผู้ตรวจการแผ่นดิน: ช่องร้องเรียนที่มีเส้นตาย
ผู้ตรวจการแผ่นดินมี 3 คน 2 คนต้องมีประสบการณ์บริหารราชการระดับไม่ต่ำกว่าอธิบดีหรือเทียบเท่ามาไม่น้อยกว่า 5 ปี อีก 1 คนต้องมีประสบการณ์ดำเนินกิจการสาธารณะไม่น้อยกว่า 20 ปี (มาตรา 228 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีจำนวนสามคนซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำ ของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ และมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินไม่ต่ำกว่าอธิบดีห…) วาระ 7 ปีวาระเดียว (มาตรา 229 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว)
หน้าที่ตามมาตรา 230 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) เสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีการปรับปรุงกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่ง หรือขั้นตอนการปฏิบัติงานใด ๆ บรรดาที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนหรือความไม่เป็นธรรม แก่ประชาชน หรือเป็นภาระแก่ประชาชนโดยไม่จำเป็นหรือเกิ… - เสนอแนะหน่วยงานรัฐให้ปรับปรุงกฎหมาย กฎ ระเบียบ คำสั่ง หรือขั้นตอนที่ทำให้ประชาชนเดือดร้อน ไม่เป็นธรรม หรือเป็นภาระเกินจำเป็น - แสวงหาข้อเท็จจริงเมื่อมีคนเดือดร้อนเพราะเจ้าหน้าที่ไม่ทำตามกฎหมายหรือทำเกินอำนาจ แล้วเสนอแนะให้แก้ - รายงานคณะรัฐมนตรีเมื่อหน่วยงานรัฐยังไม่ทำตามหมวด 5 หน้าที่ของรัฐ - ถ้าหน่วยงานไม่ทำตามข้อเสนอแนะโดยไม่มีเหตุผลสมควร แจ้งคณะรัฐมนตรีให้สั่งการ และถ้าเป็นเรื่องละเมิดสิทธิมนุษยชน ส่งต่อ กสม.
รายละเอียดตาม พ.ร.ป. ว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดิน พ.ศ. 2560 (ตามคำอธิบายของสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน) - ข้อเสนอแนะให้แก้กฎหมาย กฎ หรือขั้นตอน หน่วยงานต้องดำเนินการภายใน 120 วัน ขยายได้อีกไม่เกิน 60 วัน - ข้อเสนอแนะให้แก้ความเดือดร้อนของบุคคล หัวหน้าหน่วยงานต้องดำเนินการภายใน 30 วัน - ทำรายงานประจำปีเสนอคณะรัฐมนตรีและรัฐสภาภายใน 180 วันนับแต่สิ้นปีงบประมาณ และเผยแพร่ต่อประชาชน - ผู้ไม่ให้ความร่วมมือโดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือผู้เปิดเผยตัวตนของผู้ร้องเรียน มีโทษจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ - เรื่องที่รับไม่ได้ เช่น นโยบายของรัฐบาล เรื่องที่อยู่ระหว่างการพิจารณาของศาลหรือศาลตัดสินถึงที่สุดแล้ว เรื่องที่อยู่ในอำนาจองค์กรอิสระอื่น เรื่องที่ได้รับการแก้ไขแล้ว และเรื่องที่ผู้ตรวจการแผ่นดินเคยสรุปผลไปแล้ว - ร้องเรียนได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ทางหนึ่งคือสายด่วน 1676
ส่งศาลไหน: กับดักคลาสสิกของผู้ตรวจการแผ่นดิน
มาตรา 231 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา ๒๓๐ ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจเสนอเรื่อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองได้เมื่อเห็นว่ามีกรณี ดังต่อไปนี้ (๑) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้เสนอเรื่อง พร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ และให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยโดยไม่ชัก… ให้ผู้ตรวจการแผ่นดินเสนอเรื่องต่อศาลได้สองศาล วิธีเลือกขึ้นอยู่กับคำถามเดียว สิ่งที่มีปัญหาเป็น “บทบัญญัติแห่งกฎหมาย” หรือเป็น “กฎ คำสั่ง หรือการกระทำ”
บทบัญญัติแห่งกฎหมาย ไปศาลรัฐธรรมนูญ (มาตรา 231 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา ๒๓๐ ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจเสนอเรื่อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองได้เมื่อเห็นว่ามีกรณี ดังต่อไปนี้ (๑) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้เสนอเรื่อง พร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ และให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยโดยไม่ชัก… (1)) คือกฎหมายที่ออกโดยองค์กรที่ใช้อำนาจนิติบัญญัติ ได้แก่ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ พระราชกำหนดที่รัฐสภาอนุมัติแล้ว และประกาศคณะปฏิวัติที่มีค่าเท่าพระราชบัญญัติ
กฎ คำสั่ง หรือการกระทำอื่นของหน่วยงานรัฐหรือเจ้าหน้าที่ ไปศาลปกครอง (มาตรา 231 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา ๒๓๐ ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจเสนอเรื่อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองได้เมื่อเห็นว่ามีกรณี ดังต่อไปนี้ (๑) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้เสนอเรื่อง พร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ และให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยโดยไม่ชัก… (2)) เช่น กฎกระทรวง ระเบียบ ประกาศ ข้อบัญญัติท้องถิ่น และคำสั่งทางปกครอง แม้ปัญหาจะเป็นเรื่องขัดรัฐธรรมนูญก็ตาม
กับดัก ถ้าโจทย์ถามว่า “กฎกระทรวงขัดรัฐธรรมนูญ ผู้ตรวจการแผ่นดินส่งศาลไหน” คนที่เห็นคำว่า “รัฐธรรมนูญ” จะตอบศาลรัฐธรรมนูญ คำตอบที่ถูกคือศาลปกครอง เพราะดูที่ “ตัวของสิ่งที่มีปัญหา” ไม่ใช่ดูที่ “กฎหมายที่มันขัด”
อีกบทบาทหนึ่ง ผู้ตรวจการแผ่นดินเป็นด่านกรองคำร้องตามมาตรา 213 บุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญคุ้มครองไว้มีสิทธิยื่นคำร้อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อมีคำวินิจฉัยว่าการกระทำนั้นขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ตาม พ.ร.ป. ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 ผู้ถูกละเมิดสิทธิต้องยื่นต่อผู้ตรวจการแผ่นดินก่อนภายใน 90 วันนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงการละเมิด (เว้นแต่การละเมิดยังมีอยู่) ผู้ตรวจการแผ่นดินมีเวลาพิจารณา 60 วัน ถ้าผู้ตรวจการแผ่นดินไม่ส่งเรื่องต่อศาลหรือพิจารณาไม่เสร็จในเวลานั้น ผู้ร้องจึงมีสิทธิยื่นต่อศาลรัฐธรรมนูญโดยตรง ช่องทางนี้ใช้ไม่ได้กับการกระทำของรัฐบาล เรื่องที่มีช่องทางเฉพาะอยู่แล้ว เรื่องที่อยู่ในศาลอื่นหรือศาลตัดสินแล้ว และการกระทำของคณะกรรมการตามมาตรา 192 ในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจระหว่างศาลยุติธรรม ศาลปกครอง หรือศาลทหาร ให้พิจารณาวินิจฉัยชี้ขาดโดยคณะกรรมการซึ่งประกอบด้วยประธานศาลฎีกาเป็นประธาน ประธานศาลปกครองสูงสุด หัวหน้าสำนักตุลาการทหาร และผู้ทรงคุณวุฒิอื่นอีกไม่เกินสี่คนตามที่กฎหมายบัญญัติ เป็นกรรมการ หลักเกณฑ์แล… จำว่า “90 ยื่น 60 พิจารณา”
ป.ป.ช.: ตำรวจของคนมีอำนาจ
ป.ป.ช. มี 9 คน (มาตรา 232 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติประกอบด้วย กรรมการจำนวนเก้าคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา โดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ด้านกฎ…) ต้องซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความเชี่ยวชาญด้านกฎหมาย บัญชี เศรษฐศาสตร์ การบริหารราชการ หรือด้านอื่นที่เป็นประโยชน์ และต้องมีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในเจ็ดแบบ เช่น เคยเป็นอธิบดีผู้พิพากษาหรืออธิบดีอัยการ เคยเป็นอธิบดี เคยเป็นศาสตราจารย์ ประกอบวิชาชีพมาไม่น้อยกว่า 20 ปี หรือเป็นผู้บริหารระดับสูงของบริษัทมหาชนมาไม่น้อยกว่า 10 ปี
อำนาจตามมาตรา 234 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ไต่สวนและมีความเห็นกรณีมีการกล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ร่ำรวย ผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจปฏ… - ไต่สวนผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ กรรมการองค์กรอิสระ และผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ที่ถูกกล่าวหาว่าร่ำรวยผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ จงใจใช้อำนาจขัดรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย หรือฝ่าฝืนมาตรฐานจริยธรรมอย่างร้ายแรง - ไต่สวนและวินิจฉัยเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ร่ำรวยผิดปกติหรือทุจริต - รับและตรวจบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินของผู้ดำรงตำแหน่ง คู่สมรส และบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ แล้วเปิดเผยผล
เส้นทางคดีตามมาตรา 235 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๓๖ ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยหรือมีการกล่าวหาว่า ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเฉพาะที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกัน และปราบปรามการทุจริต ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ตามมา… - ป.ป.ช. ต้องมีมติไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของกรรมการที่มีอยู่ - ถ้าเป็นการฝ่าฝืนจริยธรรมร้ายแรง ส่งศาลฎีกา - ถ้าเป็นความผิดอื่น ส่งสำนวนให้อัยการสูงสุดฟ้องศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง - เมื่อศาลรับฟ้อง ผู้ถูกกล่าวหาหยุดปฏิบัติหน้าที่ ถ้าศาลพิพากษาว่าผิด พ้นตำแหน่งนับแต่วันหยุดปฏิบัติหน้าที่ ถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง และอาจถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งไม่เกิน 10 ปี - มาตรานี้กำหนดด้วยว่า ผู้ถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งไม่ว่าในกรณีใด ไม่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งตลอดไป และดำรงตำแหน่งทางการเมืองไม่ได้ - ทรัพย์สินที่ได้จากการร่ำรวยผิดปกติหรือทุจริตตกเป็นของแผ่นดิน
ห้ามลงสมัครตลอดชีวิต: คดีจริยธรรมของ ส.ส. คนหนึ่ง
ปี 2562 มีผู้ร้องเรียนต่อ ป.ป.ช. เรื่องภาพที่ ช่อ พรรณิการ์ วานิช ส.ส. พรรคอนาคตใหม่ โพสต์ลงเฟซบุ๊กตั้งแต่ปี 2553 ก่อนเข้าสู่การเมือง 28 กุมภาพันธ์ 2565 ป.ป.ช. มีมติเอกฉันท์ว่าเป็นการฝ่าฝืนมาตรฐานจริยธรรมอย่างร้ายแรง และส่งเรื่องให้ศาลฎีกาตามมาตรา 235 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๓๖ ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยหรือมีการกล่าวหาว่า ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเฉพาะที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกัน และปราบปรามการทุจริต ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ตามมา… (1) 20 กันยายน 2566 ศาลฎีกาพิพากษาว่าเธอฝ่าฝืนมาตรฐานจริยธรรมที่กำหนดให้ผู้ดำรงตำแหน่งต้องธำรงไว้ซึ่งสถาบันพระมหากษัตริย์ และเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งตลอดไป แต่ไม่เพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง
นี่คือห่วงโซ่ทั้งหมดของบทนี้ในคดีเดียว มาตรฐานจริยธรรมที่ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระเขียน (มาตรา 219 ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกำหนดมาตรฐานทางจริยธรรม ขึ้นใช้บังคับแก่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ และเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วให้ใช้บังคับได้ ทั้งนี้ มาตรฐ…) ใช้กับ ส.ส. ป.ป.ช. ไต่สวน (มาตรา 234 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ไต่สวนและมีความเห็นกรณีมีการกล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ร่ำรวย ผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจปฏ…) ศาลฎีกาตัดสิน (มาตรา 235 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๓๖ ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยหรือมีการกล่าวหาว่า ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเฉพาะที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกัน และปราบปรามการทุจริต ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ตามมา…) และผลคือห้ามลงสมัครตลอดชีวิต
ฝ่ายที่เห็นด้วยมองว่าผู้แทนราษฎรต้องรักษามาตรฐานสูงกว่าคนทั่วไป ฝ่ายวิจารณ์ตั้งคำถามสามข้อ การกระทำเกิดก่อนเธอดำรงตำแหน่ง มาตรฐานจริยธรรมเขียนโดยองค์กรที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งแต่ใช้ตัดสิทธิคนที่ประชาชนเลือก และโทษตลอดชีวิตหนักกว่าความผิดอาญาหลายฐาน
คดีนาฬิกาหรู: เมื่อผู้ตรวจสอบถูกตั้งคำถาม
ปลายปี 2560 ภาพของพลเอกประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี สวมนาฬิกาหรูหลายเรือนถูกเผยแพร่ ขณะที่บัญชีทรัพย์สินที่ยื่นไว้ไม่มีนาฬิกาเหล่านั้น ป.ป.ช. ไต่สวน และปลายเดือนธันวาคม 2561 มีมติ 5 ต่อ 3 ว่าหลักฐานไม่พอจะชี้ว่าจงใจยื่นบัญชีเท็จ เพราะนาฬิกาเป็นของที่ยืมจากเพื่อนที่เสียชีวิตแล้ว ประธาน ป.ป.ช. ถอนตัวจากการพิจารณาเพราะถูกมองว่าใกล้ชิดกับผู้ถูกกล่าวหา
ต่อมา ป.ป.ช. อธิบายว่าการยืมเป็น “การยืมใช้คงรูป” ซึ่งแบบบัญชีทรัพย์สินไม่ได้กำหนดให้ต้องแจ้ง บทบรรณาธิการของ Bangkok Post วิจารณ์ว่าเหตุผลอ่อนและการไต่สวนไม่ครบถ้วน และนักกิจกรรมเริ่มรณรงค์ล่ารายชื่อ 20,000 ชื่อเพื่อกล่าวหากรรมการห้าคนที่ลงมติเสียงข้างมาก
ไม่ว่าจะเห็นอย่างไรกับผลคดี เรื่องนี้แสดงช่องว่างเชิงโครงสร้าง ถ้าประชาชนไม่เชื่อมติของ ป.ป.ช. จะทำอะไรได้ รัฐธรรมนูญตอบไว้ในมาตรา 236 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาหรือประชาชนผู้มีสิทธิ เลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อกล่าวหาว่ากรรมการป้องกันและปราบปราม การทุจริตแห่งชาติผู้ใดกระทำการตามมาตรา … และ 237 ซึ่งดูได้ในหัวข้อถัดไป แต่เส้นทางนั้นใช้เมื่อกล่าวหาว่ากรรมการ ป.ป.ช. เองประพฤติมิชอบ ไม่ใช่เมื่อแค่ไม่เห็นด้วยกับมติ
ใครตรวจสอบ ป.ป.ช.
ป.ป.ช. ไต่สวนตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและกรรมการองค์กรอิสระทุกองค์กรได้ แต่ ป.ป.ช. จะไต่สวนตัวเองไม่ได้ เพราะขัดหลักไม่มีใครเป็นผู้พิพากษาในคดีของตัวเอง รัฐธรรมนูญจึงสร้างทางออกพิเศษ
- ผู้มีสิทธิกล่าวหา ส.ส. ส.ว. หรือสมาชิกทั้งสองสภารวมกันไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของสมาชิกทั้งหมดที่มีอยู่ หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่น้อยกว่า 20,000 คน (มาตรา 236 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาหรือประชาชนผู้มีสิทธิ เลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อกล่าวหาว่ากรรมการป้องกันและปราบปราม การทุจริตแห่งชาติผู้ใดกระทำการตามมาตรา …)
- ยื่นต่อประธานรัฐสภาพร้อมหลักฐาน ถ้าประธานรัฐสภาเห็นว่ามีเหตุอันควรสงสัย ส่งเรื่องให้ประธานศาลฎีกาตั้งคณะผู้ไต่สวนอิสระ จากผู้ที่เป็นกลางทางการเมืองและซื่อสัตย์สุจริต
- ผลการไต่สวน (มาตรา 237 เมื่อดำเนินการไต่สวนแล้วเสร็จ ให้คณะผู้ไต่สวนอิสระดำเนินการดังต่อไปนี้ (๑) ถ้าเห็นว่าข้อกล่าวหาไม่มีมูลให้สั่งยุติเรื่อง และให้คำสั่งดังกล่าวเป็นที่สุด (๒) ถ้าเห็นว่าผู้ถูกกล่าวหาฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง ให้เสนอเรื่องต่อศาลฎีกาเพื่อวินิจฉัย โดยให้นำคว…) ถ้าไม่มีมูล ยุติเรื่องและเป็นที่สุด ถ้าฝ่าฝืนจริยธรรมร้ายแรง ส่งศาลฎีกา ถ้าเป็นความผิดอื่น ส่งอัยการสูงสุดฟ้องศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง
จำเป็นวงกลม ป.ป.ช. ตรวจทุกคน → คณะผู้ไต่สวนอิสระตรวจ ป.ป.ช. → ศาลฎีกาตัดสินทั้งหมด จุดที่ยังเปิดอยู่ คือประตูเริ่มต้นต้องผ่านประธานรัฐสภาซึ่งเป็นนักการเมือง และต้องใช้รายชื่อจำนวนมาก
คตง. และผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน: สัญญาณเตือนไฟไหม้ทางการคลัง
คตง. มี 7 คน ต้องมีประสบการณ์ด้านการตรวจเงินแผ่นดิน กฎหมาย บัญชี การตรวจสอบภายใน การเงินการคลัง หรือด้านอื่นที่เป็นประโยชน์ ไม่น้อยกว่า 10 ปี (มาตรา 238 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากผู้ซึ่งได้รับการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน…) วาระ 7 ปีวาระเดียว (มาตรา 239 กรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว)
แบ่งงานกันแบบคณะกรรมการบริษัทกับผู้จัดการ - คตง. วางนโยบายและมาตรฐานการตรวจเงินแผ่นดิน กำกับการตรวจ ให้คำแนะนำหน่วยงานรัฐ และสั่งลงโทษทางปกครองเมื่อมีการทำผิดกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงินการคลังของรัฐ ผู้ถูกลงโทษอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุดได้ภายใน 90 วัน (มาตรา 240 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) วางนโยบายการตรวจเงินแผ่นดิน (๒) กำหนดหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน (๓) กำกับการตรวจเงินแผ่นดินให้เป็นไปตาม (๑) และ (๒) และกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงิน การคลังของรัฐ (๔) ให้คำปรึกษา แนะนำ หรือเสนอแนะเกี่ยวกับการ…) - ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินลงมือตรวจ ทั้งตรวจว่าใช้เงินถูกระเบียบหรือไม่ และตรวจผลสัมฤทธิ์ว่าคุ้มค่าหรือไม่ (มาตรา 242 ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินปฏิบัติหน้าที่โดยเที่ยงธรรม เป็นกลาง และปราศจาก อคติทั้งปวงในการใช้ดุลพินิจ โดยมีหน้าที่และอำนาจดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจเงินแผ่นดินตามนโยบายการตรวจเงินแผ่นดินและหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับ การตรวจเงินแผ่นดินที่คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินกำหนด และตามกฎหมายว่าด้ว…) มีความอิสระ แต่รับผิดชอบต่อ คตง. และเป็นหัวหน้าสำนักงาน (มาตรา 243 ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินมีความเป็นอิสระในการปฏิบัติหน้าที่โดยรับผิดชอบ ต่อคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน และเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดของหน่วยธุรการของคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิน วาระการดำรงตำแหน่ง การพ้นจากตำแหน่ง และการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ให้เป็นไปตามพระราชบัญญ…)
เมื่อเจอสิ่งที่ตัวเองไม่มีอำนาจจัดการ เช่น การทุจริต หรือการใช้เงินที่ทำให้การเลือกตั้งไม่สุจริต ผู้ว่าการต้องแจ้ง ป.ป.ช. หรือ กกต. และเอกสารที่ผู้ว่าการตรวจไว้ให้ถือเป็นส่วนหนึ่งของสำนวนขององค์กรนั้นทันที ไม่ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ (มาตรา 244 ในกรณีที่มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าการใช้จ่ายเงินแผ่นดินมีพฤติการณ์อันเป็น การทุจริตต่อหน้าที่ จงใจปฏิบัติหน้าที่หรือใช้อำนาจขัดต่อบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย หรืออาจทำให้การเลือกตั้งมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม และเป็นกรณีที่ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ไม่มีอำนาจจะดำเนิ…)
สัญญาณเตือนไฟไหม้อยู่ที่มาตรา 245 เพื่อประโยชน์ในการระงับหรือยับยั้งความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นแก่การเงินการคลัง ของรัฐ ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเสนอผลการตรวจสอบการกระทำที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยวินัย การเงินการคลังของรัฐและอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่การเงินการคลังของรัฐอย่างร้ายแรง ต่อคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิ… ถ้าผู้ว่าการพบการกระทำที่อาจทำให้การเงินการคลังของรัฐเสียหายร้ายแรง และ คตง. เห็นพ้อง ให้ประชุมร่วมกับ กกต. และ ป.ป.ช. ถ้าที่ประชุมร่วมเห็นพ้อง ต้องมีหนังสือแจ้งสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และคณะรัฐมนตรีโดยไม่ชักช้า และเปิดเผยต่อประชาชน สามองค์กรต้องเห็นตรงกันก่อนกดสัญญาณ เพื่อไม่ให้องค์กรเดียวใช้อำนาจนี้เล่นการเมือง
ตึกของผู้ตรวจที่ถล่มเอง
บ่ายวันที่ 28 มีนาคม 2568 แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ในเมียนมาสั่นถึงกรุงเทพฯ อาคารสำนักงานแห่งใหม่ของสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินย่านจตุจักร ซึ่งสูง 30 กว่าชั้นและยังก่อสร้างไม่เสร็จ พังถล่มลงมา เป็นอาคารสูงที่อยู่ระหว่างก่อสร้างหลังเดียวในกรุงเทพฯ ที่ถล่ม คนงานจำนวนมากเสียชีวิตและสูญหาย รัฐบาลสั่งตรวจสอบหาสาเหตุ กรรมาธิการของสภาเรียกผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินมาชี้แจง ฝ่ายสำนักงานยืนยันว่าแบบอาคารรองรับแผ่นดินไหว และกำลังจะบอกเลิกสัญญาเพราะงานล่าช้า
บทเรียนในบทนี้ไม่ได้อยู่ที่การหาว่าใครผิด ซึ่งเป็นเรื่องของกระบวนการสอบสวน แต่อยู่ที่หลักง่าย ๆ องค์กรที่มีหน้าที่ตรวจการใช้เงินของคนอื่น ก็ใช้เงินแผ่นดินจัดซื้อจัดจ้างเหมือนหน่วยงานอื่น และต้องถูกตรวจได้เช่นกัน ความเป็นอิสระไม่ได้แปลว่าไม่ต้องถูกตรวจ
กสม.: องค์กรที่ถูกให้คะแนนจากโลก
กสม. มี 7 คน ต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ เป็นกลางทางการเมือง และซื่อสัตย์สุจริต (มาตรา 246 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์…) วาระ 7 ปีวาระเดียว คุณสมบัติและการสรรหาเป็นไปตาม พ.ร.ป. ซึ่งต้องให้ผู้แทนองค์กรเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนมีส่วนร่วม
หน้าที่ตามมาตรา 247 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจสอบและรายงานข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางที่เหมาะสมในการป้องกันหรือแก้ไขการละเมิดสิทธิมนุษยชน รวมทั้ง การเยียวยาผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิ… - ตรวจสอบและรายงานข้อเท็จจริงเรื่องการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอมาตรการป้องกัน แก้ไข และเยียวยา - ทำรายงานประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศเสนอรัฐสภาและคณะรัฐมนตรี และเผยแพร่ต่อประชาชน - เสนอแนะการแก้กฎหมายให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน - ชี้แจงและรายงานข้อเท็จจริงโดยไม่ชักช้า เมื่อมีการรายงานสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทยที่ไม่ถูกต้องหรือไม่เป็นธรรม - สร้างความตระหนักเรื่องสิทธิมนุษยชนในสังคม
คณะรัฐมนตรีต้องปรับปรุงแก้ไขตามรายงานโดยเร็ว ถ้าทำไม่ได้ต้องแจ้งเหตุผล และ กสม. ต้องคำนึงถึงความผาสุกของประชาชนและประโยชน์ส่วนรวมของชาติ
จุดที่ถูกถกเถียงคือข้อสี่ ฝ่ายวิจารณ์มองว่าการให้ กสม. มีหน้าที่ “ชี้แจงแทน” เมื่อต่างประเทศรายงานเรื่องไทย อาจทำให้องค์กรตรวจสอบรัฐกลายเป็นผู้ปกป้องภาพลักษณ์ของรัฐ ฝ่ายที่เห็นด้วยตอบว่าข้อมูลที่ผิดก็เป็นปัญหา และองค์กรที่มีข้อเท็จจริงควรเป็นผู้แก้
จากระดับ A ลงไป B แล้วกลับมา A
สถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติทั่วโลกถูกประเมินโดยพันธมิตรระดับโลกของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (GANHRI) ตามหลักการปารีส ระดับ A หมายถึงสอดคล้องเต็มที่ ระดับ B หมายถึงสอดคล้องบางส่วน
รายงานการประเมินเดือนพฤศจิกายน 2558 เสนอลด กสม. ไทยจาก A เป็น B โดยชี้ปัญหาเรื่องกระบวนการสรรหากรรมการ ความล่าช้าในการตอบสนองต่อเรื่องสิทธิ และข้อสงสัยเรื่องความเป็นอิสระ กสม. ยื่นขอประเมินใหม่ในปี 2561 การพิจารณาถูกเลื่อนออกไป จนเดือนมีนาคม 2565 คณะอนุกรรมการประเมินสถานะปรับกลับเป็นระดับ A ระหว่างนั้น ทั้งในปี 2560 กรรมการ กสม. ทั้งคณะถูกให้พ้นตำแหน่งโดย พ.ร.ป. ฉบับใหม่ ซึ่งผู้ร่างอ้างการถูกลดระดับเป็นเหตุผลหนึ่ง
บทเรียน ความเป็นอิสระไม่ใช่สิ่งที่รัฐธรรมนูญประกาศแล้วจบ มันถูกวัดจากภายนอกได้ และวัดจากสิ่งที่จับต้องได้ เช่น ใครเป็นคนสรรหา องค์กรเอกชนเข้าร่วมไหม และองค์กรกล้าพูดเรื่องที่รัฐไม่อยากได้ยินหรือเปล่า ข้อกำหนดเรื่องผู้แทนองค์กรเอกชนในมาตรา 246 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากผู้ซึ่งได้รับการสรรหา ผู้ซึ่งได้รับการสรรหาต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์… คือคำตอบโดยตรงต่อคำวิจารณ์นี้ ส่วนกลุ่มประชาสังคม เช่น FORUM-ASIA ยังเรียกร้องให้เสริมความเป็นอิสระต่อไป
ล้างไพ่บางองค์กร เก็บไว้บางองค์กร
มาตรา 273 ให้ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ และผู้ว่าการ ตรวจเงินแผ่นดิน ซึ่งดำรงตำแหน่งอยู่ในวันก่อนวันประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้ยังคงอยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติ หน้าที่ต่อไป และเมื่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวข้องที่จัดทำขึ้นตามมาตรา ๒๖๗ ใช้บังคับแล้ว การดำรงตำแหน่… ในบทเฉพาะกาลให้ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและกรรมการองค์กรอิสระที่อยู่ในตำแหน่งก่อนรัฐธรรมนูญ 2560 อยู่ต่อไป และเมื่อ พ.ร.ป. ฉบับใหม่ใช้บังคับ ให้การดำรงตำแหน่งต่อไปเป็นไปตาม พ.ร.ป. นั้น
เมื่อ สนช. ออก พ.ร.ป. ช่วงปี 2560 ถึง 2561 ผลออกมาไม่เหมือนกัน - กกต. ถูกล้างไพ่ (ที่สื่อเรียกว่า “เซ็ตซีโร่”) ให้สรรหาใหม่ทั้งคณะ 7 คน - กสม. ถูกล้างไพ่ทั้งคณะ - ผู้ตรวจการแผ่นดินอยู่ต่อจนครบวาระ และศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า พ.ร.ป. ที่ให้อยู่ต่อไม่ขัดรัฐธรรมนูญ - กรรมการ ป.ป.ช. อยู่ต่อ รวมถึงบางคนที่ไม่ผ่านคุณสมบัติใหม่ตามรัฐธรรมนูญ 2560
ข้อวิจารณ์ The Nation รายงานว่านักวิชาการและกรรมการองค์กรที่ถูกให้พ้นตำแหน่งเห็นตรงกันว่าการปฏิบัติต่อแต่ละองค์กรเป็นแบบเลือกปฏิบัติ คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญเองเคยเตือนเรื่องการให้กรรมการ ป.ป.ช. ที่ขาดคุณสมบัติอยู่ต่อ และร่างแรกเคยเสนอให้ล้างไพ่ผู้ตรวจการแผ่นดินด้วย คำถามที่ตามมาคือ เมื่อผู้ออกกฎหมายเลือกได้ว่าจะเก็บใครไว้ องค์กรนั้นยังอิสระจากผู้ออกกฎหมายจริงหรือไม่
เหตุผลอีกฝั่ง สนช. ชี้ว่ามาตรา 273 ให้ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ และผู้ว่าการ ตรวจเงินแผ่นดิน ซึ่งดำรงตำแหน่งอยู่ในวันก่อนวันประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้ยังคงอยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติ หน้าที่ต่อไป และเมื่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวข้องที่จัดทำขึ้นตามมาตรา ๒๖๗ ใช้บังคับแล้ว การดำรงตำแหน่… มอบให้ พ.ร.ป. เป็นผู้กำหนดเรื่องนี้ไว้แล้ว แต่ละองค์กรมีสถานการณ์ต่างกัน กสม. ถูกลดระดับจากเวทีสากล ส่วน กกต. ต้องการคณะใหม่ที่ทำงานร่วมกันได้ภายใต้โครงสร้าง 7 คน การรักษาความต่อเนื่องในองค์กรที่ทำคดีค้างอยู่ก็มีเหตุผลของมัน
— รายงานของ The Nation (2560–2561) และความเห็นของคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญที่สื่อรายงาน
ใครให้ความเห็นชอบผู้ตรวจสอบ: วุฒิสภาชุดแรก
แม่แบบของหมวด 12 มีกุญแจดอกสุดท้ายอยู่ที่วุฒิสภา (มาตรา 204 ผู้ได้รับการคัดเลือกหรือสรรหาเพื่อแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของวุฒิสภา ในกรณีที่วุฒิสภาไม่ให้ความเห็นชอบผู้ได้รับการสรรหาหรือคัดเลือกรายใด ให้ดำเนินการสรรหา หรือคั… และ 217) ในช่วงห้าปีแรก วุฒิสภา 250 คนมาจากการคัดเลือกและแต่งตั้งตามคำแนะนำของ คสช. (มาตรา 269 ในวาระเริ่มแรก ให้วุฒิสภาประกอบด้วยสมาชิกจำนวนสองร้อยห้าสิบคน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติถวายคำแนะนำ โดยในการสรรหา และแต่งตั้งให้ดำเนินการตามหลักเกณฑ์และวิธีการ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้มีคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภาคณะหนึ่งซึ่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ แต่…) รวมผู้นำเหล่าทัพและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติโดยตำแหน่ง วุฒิสภาชุดนี้คือผู้ให้ความเห็นชอบตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและกรรมการองค์กรอิสระที่เข้ารับตำแหน่งช่วงปี 2562 ถึง 2567
Apipol Sae-Tung ชี้ว่าวุฒิสภาที่แต่งตั้งมามีบทบาทชี้ขาดในการเลือกนายกรัฐมนตรีปี 2562 และในการขวางผู้นำพรรคที่ได้ที่นั่งมากที่สุดปี 2566 จากมุมของเขา องค์กรที่วุฒิสภาชุดนี้เห็นชอบย่อมถูกตั้งคำถามเรื่องความเป็นกลางไปด้วย Khemthong Tonsakulrungruang ชี้ปัญหาที่ลึกกว่านั้นตั้งแต่ยุครัฐธรรมนูญ 2550 คือจุดเน้นของรัฐธรรมนูญเปลี่ยนจากการสร้างสถาบันที่ตอบสนองประชาชน ไปเป็นการคัดคนที่มีจริยธรรมส่วนบุคคลตามที่ต้องการ
เหตุผลของผู้ออกแบบ วุฒิสภาห้ามเป็นสมาชิกพรรค จึงน่าจะเป็นกลางกว่าสภาผู้แทนราษฎร ถ้าให้ ส.ส. เห็นชอบ เสียงข้างมากของรัฐบาลจะเลือกคนที่จะมาตรวจสอบรัฐบาลเอง และบทเฉพาะกาลมีไว้เพื่อประคองช่วงเปลี่ยนผ่านและการปฏิรูป คำถามที่ผู้อ่านควรถือไว้ คือ ทางเลือกระหว่างให้คนที่ถูกตรวจเลือกผู้ตรวจ กับให้คนที่ไม่ได้มาจากประชาชนเลือกผู้ตรวจ มีทางที่สามหรือไม่ เช่น การกำหนดให้ต้องได้เสียงจากทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน
— Apipol Sae-Tung (2025); Khemthong Tonsakulrungruang (2017)
หมวด 13 องค์กรอัยการ: อิสระในการสั่งคดี
หมวด 13 มีมาตราเดียว คือมาตรา 248 องค์กรอัยการมีหน้าที่และอำนาจตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญและกฎหมาย พนักงานอัยการมีอิสระในการพิจารณาสั่งคดีและการปฏิบัติหน้าที่ให้เป็นไปโดยรวดเร็ว เที่ยงธรรม และปราศจากอคติทั้งปวง และไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง การบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการดำเนินการอื่นขององค์กรอัยการให… แต่ทุกวรรคมีเหตุผล
วรรคแรกและวรรคสอง พนักงานอัยการมีอิสระในการพิจารณาสั่งคดีและปฏิบัติหน้าที่ให้รวดเร็ว เที่ยงธรรม ปราศจากอคติ และคำสั่งคดีของอัยการ “ไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง” ผลคือคนที่ไม่พอใจคำสั่งฟ้องหรือไม่ฟ้อง จะไปฟ้องศาลปกครองให้เพิกถอนไม่ได้ เหตุผลคือถ้าคำสั่งคดีทุกฉบับถูกฟ้องกลับได้ งานอัยการจะหยุดนิ่ง และคดีอาญาจะถูกดึงไปพิจารณาในศาลที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อเรื่องนี้
วรรคสาม การบริหารงานบุคคล งบประมาณ และการดำเนินงานอื่นเป็นอิสระ มีระบบเงินเดือนเฉพาะ และการบริหารงานบุคคลของอัยการทำโดยคณะกรรมการอัยการ ซึ่งประธานต้องไม่เป็นพนักงานอัยการ และต้องมีกรรมการที่ไม่เคยเป็นอัยการอย่างน้อยสองคน นี่คือหน้าต่างจากภายนอกแบบเดียวกับ ก.ต. แต่กว้างกว่า เพราะประธานเป็นคนนอก
วรรคสี่ กฎหมายต้องมีมาตรการกันไม่ให้อัยการไปดำรงตำแหน่งหรือทำการใดที่ทำให้สั่งคดีไม่เป็นกลางหรือเกิดผลประโยชน์ทับซ้อน และมาตรการนั้นต้องชัดและใช้เป็นการทั่วไป จะมอบให้พิจารณาเป็นราย ๆ ไปไม่ได้ ข้อนี้ตอบคำวิจารณ์เก่าที่อัยการไปนั่งเป็นกรรมการรัฐวิสาหกิจ ซึ่งอาจเป็นคู่กรณีในคดีที่ตัวเองต้องสั่ง
อัยการยังมีบทบาทในหมวดอื่น เป็นประตูแรกของคำร้องตามมาตรา 49 บุคคลจะใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขมิได้ ผู้ใดทราบว่ามีการกระทำตามวรรคหนึ่ง ย่อมมีสิทธิร้องต่ออัยการสูงสุดเพื่อร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยสั่งการให้เลิกการกระทำดังกล่าวได้ ในกรณีที่อัยการสูงสุดมีคำสั่งไม่รับดำเนินการ… และเป็นผู้ฟ้องคดีที่ ป.ป.ช. ส่งมาตามมาตรา 235 ภายใต้บังคับมาตรา ๒๓๖ ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยหรือมีการกล่าวหาว่า ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเฉพาะที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกัน และปราบปรามการทุจริต ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ตามมา…
คดีบอส: อิสระในการสั่งคดี กับคำถามจากสังคม
ปี 2555 รถเฟอร์รารีที่วรยุทธ อยู่วิทยา ทายาทกระทิงแดง ขับ ชนดาบตำรวจที่ขี่จักรยานยนต์อยู่ในกรุงเทพฯ จนเสียชีวิต คดีลากยาวหลายปี เดือนมิถุนายน 2563 รองอัยการสูงสุดมีคำสั่งไม่ฟ้องข้อหาขับรถโดยประมาททำให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย อ้างพยานหลักฐานใหม่เรื่องความเร็วรถ เมื่อข่าวเปิดเผยในเดือนกรกฎาคม สังคมโกรธมาก นายกรัฐมนตรีตั้งคณะกรรมการที่มีนายวิชา มหาคุณ อดีตกรรมการ ป.ป.ช. เป็นประธาน
คณะกรรมการชุดนั้นพบพฤติการณ์ที่ส่อว่ามีการร่วมมือกันของเจ้าหน้าที่หลายหน่วย รวมถึงพยาน และเสนอให้รื้อคดี อัยการสูงสุดจึงตั้งข้อหาใหม่ ศาลออกหมายจับ และองค์การตำรวจสากลออกหมายแดง ป.ป.ช. ไต่สวนเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องต่อมา
คดีนี้คือมาตรา 248 องค์กรอัยการมีหน้าที่และอำนาจตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญและกฎหมาย พนักงานอัยการมีอิสระในการพิจารณาสั่งคดีและการปฏิบัติหน้าที่ให้เป็นไปโดยรวดเร็ว เที่ยงธรรม และปราศจากอคติทั้งปวง และไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง การบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการดำเนินการอื่นขององค์กรอัยการให… ในชีวิตจริง ความเป็นอิสระในการสั่งคดีมีไว้กันไม่ให้นักการเมืองสั่งอัยการ แต่เมื่อคำสั่งคดีไม่ใช่คำสั่งทางปกครอง ประชาชนก็ฟ้องเพิกถอนไม่ได้ สิ่งที่ทำให้คดีกลับมา คือแรงกดดันของสื่อและสังคม การตรวจสอบโดยคณะกรรมการภายนอก และ ป.ป.ช. ไม่ใช่ศาล ความเป็นอิสระจึงต้องมาพร้อมความโปร่งใส ไม่อย่างนั้นจะกลายเป็นที่หลบภัย
วงจรการตรวจสอบ: ทุกคนถูกใครสักคนตรวจ
เอาทุกบทมาวางเป็นวงเดียว - ประชาชนเลือก ส.ส. โดยมี กกต. เป็นกรรมการ (มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ…) - ส.ส. และ ส.ว. ถูกตรวจโดย ป.ป.ช. (มาตรา 234 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ไต่สวนและมีความเห็นกรณีมีการกล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ร่ำรวย ผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจปฏ…) โดยมาตรฐานจริยธรรมร่วม (มาตรา 219 ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกำหนดมาตรฐานทางจริยธรรม ขึ้นใช้บังคับแก่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ และเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วให้ใช้บังคับได้ ทั้งนี้ มาตรฐ…) และโดยศาลรัฐธรรมนูญเรื่องสมาชิกภาพ (มาตรา 82 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบ ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของแต่ละสภา มีสิทธิเข้าชื่อร้องต่อประธานแห่งสภาที่ตนเป็นสมาชิก ว่าสมาชิกภาพของสมาชิกคนใดคนหนึ่งแห่งสภานั้นสิ้นสุดลงตามมาตรา ๑๐๑ (๓) (๕) (๖) (๗) (๘) (๙) (๑๐) หรือ (๑๒) หรือมาตรา ๑๑๑ …) - รัฐบาลถูกตรวจการใช้เงินโดย คตง. และผู้ว่าการ (มาตรา 240 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) วางนโยบายการตรวจเงินแผ่นดิน (๒) กำหนดหลักเกณฑ์มาตรฐานเกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน (๓) กำกับการตรวจเงินแผ่นดินให้เป็นไปตาม (๑) และ (๒) และกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงิน การคลังของรัฐ (๔) ให้คำปรึกษา แนะนำ หรือเสนอแนะเกี่ยวกับการ… ถึง 245) ถูกตรวจความเดือดร้อนที่สร้างให้ประชาชนโดยผู้ตรวจการแผ่นดิน (มาตรา 230 ผู้ตรวจการแผ่นดินมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) เสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีการปรับปรุงกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่ง หรือขั้นตอนการปฏิบัติงานใด ๆ บรรดาที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนหรือความไม่เป็นธรรม แก่ประชาชน หรือเป็นภาระแก่ประชาชนโดยไม่จำเป็นหรือเกิ…) และถูกตรวจเรื่องสิทธิโดย กสม. (มาตรา 247 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจสอบและรายงานข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนทุกกรณีโดยไม่ล่าช้า และเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางที่เหมาะสมในการป้องกันหรือแก้ไขการละเมิดสิทธิมนุษยชน รวมทั้ง การเยียวยาผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิ…) - กรรมการองค์กรอิสระและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญถูกตรวจโดย ป.ป.ช. (มาตรา 234 คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ไต่สวนและมีความเห็นกรณีมีการกล่าวหาว่าผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ หรือผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ใดมีพฤติการณ์ร่ำรวย ผิดปกติ ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจปฏ… (1)) - ป.ป.ช. ถูกตรวจโดยคณะผู้ไต่สวนอิสระที่ประธานศาลฎีกาตั้ง (มาตรา 236 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาหรือประชาชนผู้มีสิทธิ เลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อกล่าวหาว่ากรรมการป้องกันและปราบปราม การทุจริตแห่งชาติผู้ใดกระทำการตามมาตรา …) - เกือบทุกเส้นจบที่ศาลฎีกาหรือศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง (มาตรา 226 เมื่อมีการดำเนินการตามมาตรา ๒๒๕ หรือภายหลังการประกาศผลการเลือกตั้ง หรือการเลือกแล้ว มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งหรือผู้สมัครรับเลือกผู้ใดกระทำการทุจริต ในการเลือกตั้งหรือการเลือกหรือรู้เห็นกับการกระทำของบุคคลอื่น ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งยื่นคำร้อง ต่อศาลฎีกาเพื…, 235, 237) - และวุฒิสภาเป็นผู้ให้ความเห็นชอบคนเข้าสู่องค์กรเกือบทั้งหมด (มาตรา 204 ผู้ได้รับการคัดเลือกหรือสรรหาเพื่อแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ต้องได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ ของวุฒิสภา ในกรณีที่วุฒิสภาไม่ให้ความเห็นชอบผู้ได้รับการสรรหาหรือคัดเลือกรายใด ให้ดำเนินการสรรหา หรือคั…, 217)
สังเกตว่าวงนี้ปิดได้เกือบสนิท แต่ประชาชนมีมือจับอยู่ไม่กี่จุด คือ การเลือกตั้ง การร้องเรียน และการเข้าชื่อ 20,000 คนตามมาตรา 236 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาหรือประชาชนผู้มีสิทธิ เลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อกล่าวหาว่ากรรมการป้องกันและปราบปราม การทุจริตแห่งชาติผู้ใดกระทำการตามมาตรา … นี่คือราคาของการออกแบบที่ไม่ไว้ใจนักการเมือง ยิ่งกันนักการเมืองออกจากการแต่งตั้งผู้ตรวจสอบเท่าไร ผู้ตรวจสอบก็ยิ่งห่างจากผู้เลือกตั้งเท่านั้น
ตัวเลขเล็ก ๆ ที่ต้องจำให้แม่น
- “4-5-7” จำนวนขั้นต่ำที่ทำงานต่อได้ กกต. 4 (ต่ำกว่านั้นทำได้เฉพาะเรื่องจำเป็น) ป.ป.ช. 5 ศาลรัฐธรรมนูญ 7
- “90 ยื่น 60 พิจารณา” คำร้องสิทธิตามมาตรา 213 บุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญคุ้มครองไว้มีสิทธิยื่นคำร้อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อมีคำวินิจฉัยว่าการกระทำนั้นขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ผ่านผู้ตรวจการแผ่นดิน
- “120 + 60 / 30” หน่วยงานต้องทำตามข้อเสนอแนะของผู้ตรวจการแผ่นดิน แก้กฎ 120 วัน ขยายได้ 60 แก้ความเดือดร้อนรายบุคคล 30 วัน
- “ส้ม 1 แดง 10” ใบส้มของ กกต. ระงับสิทธิไม่เกิน 1 ปี ใบแดงของศาลฎีกาเพิกถอน 10 ปี
- “หนึ่งในห้า หรือ สองหมื่น” ผู้มีสิทธิกล่าวหากรรมการ ป.ป.ช.
- “90 วันไปศาลปกครองสูงสุด” อุทธรณ์คำสั่งลงโทษทางปกครองของ คตง.
- “สามองค์กรกดสัญญาณ” คตง. + กกต. + ป.ป.ช. ตามมาตรา 245 เพื่อประโยชน์ในการระงับหรือยับยั้งความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นแก่การเงินการคลัง ของรัฐ ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเสนอผลการตรวจสอบการกระทำที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยวินัย การเงินการคลังของรัฐและอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่การเงินการคลังของรัฐอย่างร้ายแรง ต่อคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิ…
ทดสอบตัวเอง
องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ 2560 มีกี่องค์กร อะไรบ้าง องค์กรอัยการนับรวมหรือไม่
ห้าองค์กร กกต. ผู้ตรวจการแผ่นดิน ป.ป.ช. คตง. กสม. องค์กรอัยการไม่นับ อยู่หมวด 13 แยกต่างหาก
มาตรา 215 องค์กรอิสระเป็นองค์กรที่จัดตั้งขึ้นให้มีความอิสระในการปฏิบัติหน้าที่ ให้เป็นไป ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมาย การปฏิบัติหน้าที่และการใช้อำนาจขององค์กรอิสระต้องเป็นไปโดยสุจริต เที่ยงธรรม กล้าหาญ และปราศจากอคติทั้งปวงในการใช้ดุลพินิจ · มาตรา 248 องค์กรอัยการมีหน้าที่และอำนาจตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญและกฎหมาย พนักงานอัยการมีอิสระในการพิจารณาสั่งคดีและการปฏิบัติหน้าที่ให้เป็นไปโดยรวดเร็ว เที่ยงธรรม และปราศจากอคติทั้งปวง และไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง การบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการดำเนินการอื่นขององค์กรอัยการให…ผู้ตรวจการแผ่นดินเห็นว่ากฎกระทรวงฉบับหนึ่งขัดรัฐธรรมนูญ ต้องเสนอเรื่องต่อศาลใด
ศาลปกครอง เพราะกฎกระทรวงเป็น “กฎ” ไม่ใช่บทบัญญัติแห่งกฎหมาย
มาตรา 231 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรา ๒๓๐ ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจเสนอเรื่อง ต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองได้เมื่อเห็นว่ามีกรณี ดังต่อไปนี้ (๑) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้เสนอเรื่อง พร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ และให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยโดยไม่ชัก…กกต. มีกี่คน มาจากไหน และเหลือไม่ถึงกี่คนจึงทำได้เฉพาะเรื่องจำเป็น
7 คน สรรหา 5 ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเลือก 2 ถ้าเหลือไม่ถึง 4 คน ทำได้เฉพาะเรื่องจำเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
มาตรา 222 คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยกรรมการจำนวนเจ็ดคนซึ่งพระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลดังต่อไปนี้ (๑) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่าง ๆ ที่จะยังประโยชน์แก่การบริหารและจัดการ การเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็น… · มาตรา 223 กรรมการการเลือกตั้งมีวาระการดำรงตำแหน่งเจ็ดปีนับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง และให้ดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ในระหว่างที่กรรมการการเลือกตั้งพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ และยังไม่มีการแต่งตั้งกรรมการ การเลือกตั้งแทนตำแหน่งที่ว่าง ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งเท่าที่เหลืออยู่ปฏิบัติ…กกต. เพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของผู้สมัครที่ซื้อเสียงเป็นเวลา 10 ปีได้เองหรือไม่
ไม่ได้ กกต. ระงับสิทธิได้เองไม่เกิน 1 ปี การเพิกถอน 10 ปีต้องยื่นศาลฎีกา (ท้องถิ่นยื่นศาลอุทธรณ์)
มาตรา 224 ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดหรือดำเนินการให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร การเลือกสมาชิกวุฒิสภา การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น และการออกเสียงประชามติ (๒) ควบคุมดูแลการเลือกตั้งและการเลือกตาม (๑) ให้เป็นไปโดยสุจริตและ… · มาตรา 225 ก่อนประกาศผลการเลือกตั้งหรือการเลือก ถ้ามีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่า การเลือกตั้งหรือการเลือกนั้นมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีอำนาจ สั่งให้มีการเลือกตั้งหรือการเลือกใหม่ในหน่วยเลือกตั้งหรือเขตเลือกตั้งนั้น ถ้าผู้กระทำการนั้นเป็นผู้สมัคร รับเลือกตั้ง… · มาตรา 226 เมื่อมีการดำเนินการตามมาตรา ๒๒๕ หรือภายหลังการประกาศผลการเลือกตั้ง หรือการเลือกแล้ว มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งหรือผู้สมัครรับเลือกผู้ใดกระทำการทุจริต ในการเลือกตั้งหรือการเลือกหรือรู้เห็นกับการกระทำของบุคคลอื่น ให้คณะกรรมการการเลือกตั้งยื่นคำร้อง ต่อศาลฎีกาเพื…ถ้ามีคนกล่าวหาว่ากรรมการ ป.ป.ช. ทุจริต ใครไต่สวน
คณะผู้ไต่สวนอิสระที่ประธานศาลฎีกาตั้ง หลังจาก ส.ส./ส.ว. หนึ่งในห้า หรือประชาชน 20,000 คน ยื่นต่อประธานรัฐสภา และประธานรัฐสภาเห็นว่ามีเหตุอันควรสงสัย
มาตรา 236 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของทั้งสองสภา จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภาหรือประชาชนผู้มีสิทธิ เลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อกล่าวหาว่ากรรมการป้องกันและปราบปราม การทุจริตแห่งชาติผู้ใดกระทำการตามมาตรา … · มาตรา 237 เมื่อดำเนินการไต่สวนแล้วเสร็จ ให้คณะผู้ไต่สวนอิสระดำเนินการดังต่อไปนี้ (๑) ถ้าเห็นว่าข้อกล่าวหาไม่มีมูลให้สั่งยุติเรื่อง และให้คำสั่งดังกล่าวเป็นที่สุด (๒) ถ้าเห็นว่าผู้ถูกกล่าวหาฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง ให้เสนอเรื่องต่อศาลฎีกาเพื่อวินิจฉัย โดยให้นำคว…ใครเป็นผู้กำหนดมาตรฐานทางจริยธรรมตามมาตรา 219 ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกำหนดมาตรฐานทางจริยธรรม ขึ้นใช้บังคับแก่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ และเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วให้ใช้บังคับได้ ทั้งนี้ มาตรฐ… และใช้กับใครบ้าง
ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกำหนด ใช้กับตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ กรรมการองค์กรอิสระ ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน หัวหน้าหน่วยธุรการ และใช้กับ ส.ส. ส.ว. และคณะรัฐมนตรีด้วย
มาตรา 219 ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกำหนดมาตรฐานทางจริยธรรม ขึ้นใช้บังคับแก่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ และเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วให้ใช้บังคับได้ ทั้งนี้ มาตรฐ…ผู้ไม่พอใจคำสั่งไม่ฟ้องของอัยการ ฟ้องศาลปกครองให้เพิกถอนได้หรือไม่ เพราะอะไร
ไม่ได้ เพราะรัฐธรรมนูญบัญญัติว่าการสั่งคดีของพนักงานอัยการไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง
มาตรา 248 องค์กรอัยการมีหน้าที่และอำนาจตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญและกฎหมาย พนักงานอัยการมีอิสระในการพิจารณาสั่งคดีและการปฏิบัติหน้าที่ให้เป็นไปโดยรวดเร็ว เที่ยงธรรม และปราศจากอคติทั้งปวง และไม่ให้ถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครอง การบริหารงานบุคคล การงบประมาณ และการดำเนินการอื่นขององค์กรอัยการให…เมื่อผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินพบการกระทำที่อาจทำให้การคลังเสียหายร้ายแรง ต้องผ่านใครบ้างก่อนแจ้งสภาและเปิดเผยต่อประชาชน
คตง. ต้องเห็นพ้องก่อน แล้วประชุมร่วมกับ กกต. และ ป.ป.ช. ถ้าที่ประชุมร่วมเห็นพ้อง จึงแจ้งสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา คณะรัฐมนตรี และเปิดเผยต่อประชาชน
มาตรา 245 เพื่อประโยชน์ในการระงับหรือยับยั้งความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นแก่การเงินการคลัง ของรัฐ ให้ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินเสนอผลการตรวจสอบการกระทำที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยวินัย การเงินการคลังของรัฐและอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่การเงินการคลังของรัฐอย่างร้ายแรง ต่อคณะกรรมการ ตรวจเงินแผ่นดิ…- Constitution of the Kingdom of Thailand B.E. 2560 (2017), Thai text consolidated through the 2021 amendment
- สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน, คำอธิบายสาระสำคัญ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดิน พ.ศ. 2560 (สิงหาคม 2563)
- Khemthong Tonsakulrungruang, Entrenching the Minority: The Constitutional Court in Thailand's Political Conflict, 26 Washington International Law Journal 247 (2017)
- Apipol Sae-Tung, Juridification, Legitimacy, and Authoritarian Survival in Thai Politics from the 2014 Military Coup, Asian Review 38(1) (2025)
- The Nation (Thailand), reporting on the 2017–2018 organic acts and the selective reset of independent organs
- Asia Pacific Forum and GANHRI accreditation records on the NHRC of Thailand (2015 recommendation, 2022 A status); FORUM-ASIA statements
- Khaosod English and Thai PBS World on the 2019 Chiang Mai orange card and the 2020 Supreme Court ruling
- Khaosod English, International IDEA, BenarNews on the 2024 Senate selection
- Thai PBS World, Bangkok Post on the NACC's December 2018 decision in the Prawit watches case
- Bangkok Post, Thai PBS World on Pannika Wanich (NACC 2022, Supreme Court 20 September 2023)
- Khaosod English, Asia News Network on the State Audit Office building collapse (28 March 2025)
- Bangkok Post, Thai PBS World on the Vorayuth Yoovidhya case and the Vicha Mahakun panel (2020)
- data.go.th, Ombudsman 1676 hotline service statistics
คู่มือนี้เป็นสื่อการเรียน ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก ข้อวิจารณ์เป็นความเห็นของผู้ที่ระบุชื่อ ไม่ใช่ข้อสรุปของแอป